Με το ύψος των κονδυλίων του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης που θα κατευθυνθούν προς την Ελλάδα για την απολιγνιτοποίηση να περιορίζεται σημαντικά, βάσει της Συμφωνίας της έκτακτης Συνόδου Κορυφής στις 21.7.2020, σε μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια – αντί 1,7 δις. ευρώ – και με δεδομένο ότι «διατηρείται η αρχική πρόταση για τα κριτήρια κατανομής των πόρων σύμφωνα και με τα εδαφικά σχέδια δίκαιης μετάβασης που θα υποβάλουν τα κράτη-μέλη μετά από ευρεία διαβούλευση με τους εμπλεκόμενους φορείς» ο Δημ. Παπαδημούλης ρωτά την Κομισιόν:

Πρώτον, «ποια είναι η τελικά εκτιμώμενη κατανομή των κονδυλίων ανά κράτος-μέλος, και ιδίως για την Ελλάδα, από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και ποιο το χρονοδιάγραμμα αξιοποίησής τους» και δεύτερον «πώς θεωρεί ότι εξασφαλίζεται η διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους περιφερειακούς και τοπικούς φορείς κατά τη σύνταξη των εδαφικών σχεδίων δίκαιης μετάβασης και ποια τα αναλυτικά στάδια μέχρι την έγκρισή τους».

Επιπλέον ζητά να μάθει από την Κομισιόν για το «πώς προτίθεται να αντιμετωπίσει το παράδοξο τα περισσότερο φιλόδοξα κράτη-μέλη ως προς τους χρόνους μετάβασης, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, να λαμβάνουν αθροιστικά μόλις το 30% των διαθέσιμων πόρων».

Το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης αποτελεί τον πρώτο πυλώνα του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης για την άμβλυνση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων της πράσινης μετάβασης σε περιφέρειες που πλήττονται περισσότερο, όπως η Δυτική Μακεδονία.

Ακολουθεί πλήρης η ερώτηση που κατατέθηκε προς την Κομισιόν:

Θέμα: Προβλέψεις και κατανομές κονδυλίων του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης

Σύμφωνα με την αρχική πρόταση της Επιτροπής^[1], οι πόροι του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης (ΤΔΜ) ανέρχονταν σε 7,5 δισ. ευρώ με παράλληλη ενεργοποίηση πόρων από το ΕΤΠΑ και το ΕΚΤ+. Με την αναθεωρημένη πρόταση της Επιτροπής^[2], λόγω και των επιπτώσεων της πανδημίας, οι πόροι του ΤΔΜ ανήλθαν σε 10 δισ. ευρώ εντός του ΠΔΠ και 30 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης. Ωστόσο, στη συμφωνία της έκτακτης Συνόδου Κορυφής στις 21.7.2020[^3], οι πόροι του ΤΔΜ εντός του ΠΔΠ επανέρχονται στα 7,5 δισ. ευρώ, ενώ η συμβολή του Ταμείου Ανάκαμψης περιορίζεται στα 10 δισ. ευρώ. ΠαράλληΚΟΜΙλα, διατηρείται η αρχική πρόταση για τα κριτήρια κατανομής των πόρων σύμφωνα και με τα εδαφικά σχέδια δίκαιης μετάβασης που θα υποβάλουν τα κράτη-μέλη μετά από ευρεία διαβούλευση με τους εμπλεκόμενους φορείς.

Ερωτάται η Επιτροπή:

– Ποια είναι η τελικά εκτιμώμενη κατανομή των κονδυλίων ανά κράτος-μέλος, και ιδίως για την Ελλάδα, από το ΤΔΜ και ποιο το χρονοδιάγραμμα αξιοποίησής τους;

– Πώς θεωρεί ότι εξασφαλίζεται η διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους περιφερειακούς και τοπικούς φορείς κατά τη σύνταξη των εδαφικών σχεδίων δίκαιης μετάβασης και ποια τα αναλυτικά στάδια μέχρι την έγκρισή τους;

– Πώς προτίθεται να αντιμετωπίσει το παράδοξο τα περισσότερο φιλόδοξα κράτη-μέλη ως προς τους χρόνους μετάβασης, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, να λαμβάνουν αθροιστικά μόλις το 30% των διαθέσιμων πόρων^[4];

[1] https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:b82780d8-3771-11ea-ba6e-01aa75ed71a1.0020.02/DOC_1&format=PDF

[2] https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:ae92fbf3-a0be-11ea-9d2d-01aa75ed71a1.0020.02/DOC_1&format=PDF

[3] https://www.consilium.europa.eu/media/45132/210720-euco-final-conclusions-el.pdf

[4] https://thegreentank.gr/wp-content/uploads/2020/07/202007_TheGreenTank_MoreJustJTF_EN.pdf

Αναφορικά με την Δυτική Μακεδονία που βρίσκεται αντιμέτωπη με την πρόκληση της ενεργειακής μετάβασης, ο Δημήτρης Παπαδημούλης ανέφερε τα εξής:

«Όλοι οι ειδικοί -από την Κομισιόν, τους επιστήμονες, τις περιφέρειες και τις ΜΚΟ-  επεσήμαναν τον κίνδυνο μιας βιαστικής μετάβασης, χωρίς σχέδιο να προκαλέσει κοινωνική ερήμωση και να είναι άδικη.

Η εξαγγελία του κ. Μητσοτάκη ότι η πλήρης απολιγνιτοποίηση στη Δυτική Μακεδονία θα γίνει σε 3 χρόνια -μέχρι το 2023-, χωρίς να έχει παρουσιάσει, μάλιστα, κανένα εθνικό και περιφερειακό σχέδιο, μας γεμίζει ανησυχία για τεράστιους κοινωνικούς κινδύνους. Δεν είναι δυνατό στην Ελλάδα να πετύχουμε σε 3 χρόνια αυτό που όλοι λένε, ότι θέλει δεκαετίες, σοβαρό σχέδιο και ισχυρή χρηματοδότηση.

Για να επιτευχθούν τέτοιοι φιλόδοξοι στόχοι, όπως είναι η απολιγνιτοποίηση χρειάζεται να έχουμε ισχυρότερους ευρωπαϊκούς, εθνικούς και περιφερειακούς πόρους. Για να μην βρεθούν στην ανεργία και σε απόγνωση δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι που ζουν σήμερα από τον λιγνίτη, τη ΔΕΗ και τις περιφερειακές δραστηριότητες που λειτουργούν συμπληρωματικά στην ευρύτερη περιοχή.

Ο ΣΥΡΙΖΑ, οι ευρωβουλευτές του «ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία» και η Ευρωομάδα της Αριστεράς σκοπεύουμε να πάρουμε και άλλες πρωτοβουλίες για να βάλουμε επί τάπητος την ανάγκη αυτή η μετάβαση να είναι δίκαιη, οργανωμένη και να μην γίνει πηγή όξυνσης νέων κοινωνικών και περιφερειακών ανισοτήτων.

Και επειδή στην Ελλάδα έχουμε περιοχές, όπως την περιφέρεια της Δυτικής Μακεδονίας και τη Μεγαλόπολη, οι οποίες αγωνιούν για το μέλλον, πιστεύω ότι έχει ιδιαίτερη σημασία η τοπική κοινωνία να ενεργοποιηθεί για να απαιτήσει σχέδιο, χρήματα και όχι βιαστικές ενέργειες-πυροτεχνήματα και εξαγγελίες που μπορούν να προκαλέσουν απίστευτο κοινωνικό πόνο».

Στο πλαίσιο της μετάβασης έως το 2050 σε μια κλιματικά ουδέτερη Ευρώπη με μηδενικό ισοζύγιο εκπομπών αερίου του θερμοκηπίου, η Κομισιόν ανακοίνωσε πρόσφατα τον Μηχανισμό Δίκαιης Μετάβασης, ο οποίος θα αποτελέσει το κύριο εργαλείο ενίσχυσης των περιοχών που εξαρτώνται περισσότερο από τον άνθρακα και συνακόλουθα θα πληγούν περισσότερο από την πράσινη μετάβαση, τόσο σε οικονομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Στην Ελλάδα, οι  περιοχές που θα επηρεαστούν είναι η Δυτική Μακεδονία και η Μεγαλόπολη.

Στην  ομιλία του ο Δημήτρης Παπαδημούλης ανέφερε τα εξής:

«Καταρχήν θεωρώ πολύ σημαντικό πως η δική μας Πολιτική Ομάδα της Ευρωπαϊκής Αριστεράς είναι η πρώτη που παίρνει μια πρωτοβουλία να ανοίξει αυτή η συζήτηση και, μάλιστα πολύ γρήγορα – λίγες μέρες αφότου συζητήθηκε και ψηφίστηκε στην Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου το Green New Deal. Ήδη, οι μέχρι τώρα παρεμβάσεις δείχνουν ότι έχουμε να αντιμετωπίσουμε μια πρόκληση πολύ απαιτητική και δύσκολη. Γι’ αυτόν, ακριβώς τον λόγο εάν δεν εξασφαλίσουμε ορισμένες προϋποθέσεις αντιμετωπίζουμε δύο κινδύνους: Είτε να μην γίνει η απαραίτητη μετάβαση, οπότε θα αντιμετωπίσουμε τεράστιους περιβαλλοντικούς και κλιματικούς κινδύνους με μεγάλες αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον, στην δημόσια υγεία, στην οικονομία. Για παράδειγμα, στην Ελλάδα σύμφωνα με τους επιστήμονες αντιμετωπίζει τον κίνδυνο της ερημοποίησης του 40% της έκτασης που κατέχει σήμερα, εάν δεν γίνει έγκαιρα και σωστά η μετάβαση.

Ο δεύτερος κίνδυνος είναι η μετάβαση αυτή να γίνει με όρους αγοράς, οπότε όχι μόνο δεν θα είναι δίκαιη, αλλά θα είναι πηγή νέων ανισοτήτων, οι οποίες θα προστεθούν στις παλιές. Γιατί δεν αντιμετωπίζει την πρόκληση της μετάβασης με τον ίδιο τρόπο ο κάτοικος μιας πλούσιας περιφέρειας στην Σουηδία με τον κάτοικο στη Δυτική Μακεδονία, όπου πάνω από το μισό της απασχόλησης στρέφεται γύρω από τον λιγνίτη και τη ΔΕΗ. Αντίστοιχες περιφέρειες έχουμε καλέσει εδώ σήμερα για να μιλήσουν για το θέμα της δίκαιης μετάβασης και για να μας μεταφέρουν την δική τους εικόνα.

Η ίδια η πρόκληση αυτής της μετάβασης βάζει τον όρο της Νέας Συμφωνίας, New Deal. Η ίδια η Κομισιόν ονόμασε το σχέδιο αυτό Green New Deal. Αυτό παραπέμπει στο New Deal της περιόδου μετά την μεγάλη ύφεση στις Ηνωμένες Πολιτείες και θυμίζει και το Σχέδιο Μάρσαλ. Και το ερώτημα που τίθεται είναι: Εάν συγκρίνουμε τους οικονομικούς πόρους που σήμερα διατίθενται για το Green New Deal και για το Σχέδιο Δίκαιης Μετάβασης, είναι επαρκείς οι πόροι που διατίθενται; Η δική μου γνώμη είναι πως όχι. Εκτιμώ πως τα χρήματα που διατίθενται από την πρόταση της Κομισιόν, όσο και αν μοχλευτούν με την συμμετοχή των τραπεζών και του ιδιωτικού τομέα οι πόροι δεν είναι επαρκείς.

Και το δεύτερο ερώτημα είναι: Εκτιμώνται, επαρκώς, οι κίνδυνοι από την καθυστέρηση στην μετάβαση; Ή οι κίνδυνοι υποεκτιμώνται; Κατά την γνώμη μου, υποεκτιμώνται και, άρα το κόστος της κοινωνικής και περιβαλλοντικής ζημιάς για να θεραπευτεί χρειάζονται περισσότερα χρήματα.

Τέλος, ένα τρίτο ερώτημα που τίθεται είναι: Εάν αρκούν οι δυνάμεις της αγοράς με κάποια κίνητρα για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα; Ή μήπως, εδώ, χρειάζεται ένα πιο σοβαρό σχέδιο, το οποίο να κινητοποιεί πόρους με μια δημόσια παρέμβαση; Και αυτό το σχέδιο θα είναι ένα κεντρικό, συγκεντρωτικό σχέδιο που όλα θα αποφασίζονται στο επίπεδο της Κομισιόν; Ή πρέπει να δούμε πώς θα συναρτηθούν το ευρωπαϊκό σχέδιο με τα εθνικά και περιφερειακά σχέδια;

Και αυτό το θέμα αφορά, επίσης, και τον ρόλο της Ευρώπης. Για να το πω έτσι απλά, δεν μπορούμε να έχουμε μια πιο δίκαιη μετάβαση, αν δεν χτίσουμε μια πιο δίκαιη μετάβαση.

Γίνεται συζήτηση για ένα μεγάλο πλάνο-σχέδιο που θα αλλάξει πολλά στον τρόπο που καταναλώνουμε, παράγουμε και μετακινούμαστε Για να το πετύχουμε πρέπει να περάσουμε από το δογματικό Σύμφωνο Σταθερότητας που κυριαρχεί σήμερα με τις νεοφιλελεύθερες συνταγές σε ένα Σύμφωνο Βιώσιμης Ανάπτυξης. Για να πετύχουν αυτά χρειαζόμαστε ένα προοδευτικό σχέδιο. Και αυτό μπορεί να επιτευχθεί, μόνο με την συνεργασία προοδευτικών και αριστερών δυνάμεων -όχι μόνο πολιτικών αλλά και κοινωνικών, κινηματικών, οικολογικών κινήσεων- πάντα με τη βοήθεια της επιστήμης και με μια διάθεση αποκέντρωσης.

Για να γίνουν όλα αυτά πράξη, χρειαζόμαστε πολιτική βούληση, σχέδιο, χρήματα και χρόνο».