«Το ρεκόρ πληθωρισμού, οι τιμές-ρεκόρ της ενέργειας, η κλιμακούμενη ακρίβεια, η εκρηκτική άνοδος του κόστους δανεισμού της Ελλάδας, η αρνητική πρωτιά στην ανεργία των νέων, η διαρκώς μειούμενη αγοραστική δύναμη των πολιτών δεν μπορούν πια να κρυφτούν πίσω από γενικές και αόριστες υποσχέσεις μελλοντικής ανάπτυξης από τα ευρωπαϊκά κονδύλια» υπογραμμίζει ο Δημ. Παπαδημούλης, τονίζοντας πως ο «στρατηγικός σχεδιασμός του ‘Ελλάδα 2.0’ πάσχει από τέσσερις θεμελιώδεις αδυναμίες: α) απουσία στόχου μείωσης των ανισοτήτων, β) απουσία στόχου ενίσχυσης της εγχώριας παραγόμενης αξίας, γ) περιθωριοποίηση των δημόσιων πολιτικών και δ) απουσία περιφερειακής διάστασης».

Ο επικεφαλής της Ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία προσθέτει πως «η κυβέρνηση Μητσοτάκη, αγνοώντας πλήρως τα διδάγματα από τα διαχρονικά προβλήματα αξιοποίησης ευρωπαϊκών και άλλων πόρων, περιλαμβάνει στο σχέδιο μεταρρυθμίσεις και δράσεις που, με βάση τη διεθνή εμπειρία, οδηγούν σε αύξηση αντί για μείωση των ανισοτήτων». Πιο συγκεκριμένα, επισημαίνει πως «οι παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας είναι εξαιρετικά περιορισμένες, η περιφερειακή διάσταση απουσιάζει πλήρως, οι δράσεις, τα μέτρα και οι επενδύσεις κοινωνικού χαρακτήρα απουσιάζουν εκκωφαντικά, ενώ ειδικά για την βιομηχανία, η ελληνική οικονομία εναποθέτει την υλοποίηση μιας «θεμελιώδους αλλαγής» σε ένα μείγμα ‘μεταρρυθμίσεων’ και ‘απελευθέρωσης’ που επανειλημμένα έχει αποδειχτεί όχι μόνο αναποτελεσματικό αλλά και επικίνδυνο».

Επιπλέον, ο έλληνας Αντιπρόεδρος ασκεί κριτική στην κυβέρνηση Μητσοτάκη κάνοντας λόγο για ‘αλλεργία’ της ΝΔ στις έννοιες της διαφάνειας και της δημοκρατικής λογοδοσίας, με αφορμή την απόφασή της «να απορρίψει την πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ για συγκρότηση διακομματικής επιτροπής στην Ελληνική Βουλή, όπως έχει κάνει εδώ και 1,5 χρόνο το Ευρωκοινοβούλιο, που θα εποπτεύει την κατανομή και διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων».

Και συμπληρώνει κλείνοντας το άρθρο πως «η αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης και του υψηλού πληθωρισμού καθιστά πιο επιτακτική από ποτέ την ανάγκη για επεξεργασία ενός εναλλακτικού σχεδίου για τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης, που θα βάζει στο επίκεντρό του το σύνολο των πολιτών και όχι τους λίγους και ισχυρούς ‘ημέτερους’».

Ακολουθεί το πλήρες άρθρο:

Προβληματικό περιεχόμενο και καθυστερήσεις στην αξιοποίηση του Ταμείου Ανάκαμψης από την κυβέρνηση

* του Δημήτρη Παπαδημούλη

Μπορεί η κυβέρνηση να αναφέρεται με κάθε ευκαιρία στη δυναμική που εξασφαλίζει στην ελληνική οικονομία και στην ανάπτυξη το Ταμείο Ανάκαμψης, ωστόσο η πραγματικότητα τη διαψεύδει διαρκώς. Το ρεκόρ πληθωρισμού, οι τιμές-ρεκόρ της ενέργειας, η κλιμακούμενη ακρίβεια, η εκρηκτική άνοδος του κόστους δανεισμού της Ελλάδας, η αρνητική πρωτιά στην ανεργία των νέων, η διαρκώς μειούμενη αγοραστική δύναμη των πολιτών δεν μπορούν πια να κρυφτούν πίσω από γενικές και αόριστες υποσχέσεις μελλοντικής ανάπτυξης από τα ευρωπαϊκά κονδύλια.

Άλλωστε, και μόνο από τεχνική-λογιστική σκοπιά, οι αριθμοί είναι αμείλικτοι και πλέον δεν σώζονται όσες προσπάθειες «δημιουργικής λογιστικής» κι αν καταβάλλει η κυβέρνηση της ΝΔ. Η πραγματική απορρόφηση κονδυλίων του «Ελλάδα 2.0» μέχρι και τα τέλη Ιουνίου, ανήλθε μόλις στο 5%, καθώς από τις συνολικές εισροές των 7,52 δισ. ευρώ είχαν δαπανηθεί μόλις 412 εκ. ευρώ.  Πιο συγκεκριμένα, οι δαπάνες του σχεδίου για το 2021 είχαν προϋπολογισθεί στα 2,6 δισ. ευρώ, αναθεωρήθηκαν σε 1,6 δισ. ευρώ και, τελικά, ανήλθαν σε μόλις 306,54 εκ. ευρώ. Για το 2022, ο προϋπολογισμός προβλέπει δαπάνες ύψους 3,2 δισ. ευρώ, αλλά έως τα τέλη Ιουνίου είχαν πραγματοποιηθεί δαπάνες μόλις 105,4 εκ. ευρώ.

Πέρα, όμως, από το ανέφικτο, όπως αποδεικνύεται στην πράξη, των κυβερνητικών στόχων, ακόμη μεγαλύτερες ανησυχίες εγείρει το γεγονός ότι ο στρατηγικός σχεδιασμός του «Ελλάδα 2.0» πάσχει από τέσσερις θεμελιώδεις αδυναμίες: α) απουσία στόχου μείωσης των ανισοτήτων, β) απουσία στόχου ενίσχυσης της εγχώριας παραγόμενης αξίας, γ) περιθωριοποίηση των δημόσιων πολιτικών και δ) απουσία περιφερειακής διάστασης.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, αγνοώντας πλήρως τα διδάγματα από τα διαχρονικά προβλήματα αξιοποίησης ευρωπαϊκών και άλλων πόρων, περιλαμβάνει στο σχέδιο μεταρρυθμίσεις και δράσεις που, με βάση τη διεθνή εμπειρία, οδηγούν σε αύξηση αντί για μείωση των ανισοτήτων. Επιπλέον, σε μια περίοδο που σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες ο κλαδικός σχεδιασμός έχει επιστρέψει ως ένα βασικό εργαλείο οικονομικής πολιτικής – ειδικά για την βιομηχανία, η ελληνική οικονομία εναποθέτει την υλοποίηση μιας «θεμελιώδους αλλαγής» σε ένα μείγμα «μεταρρυθμίσεων» και «απελευθέρωσης» που επανειλημμένα έχει αποδειχτεί όχι μόνο αναποτελεσματικό αλλά και επικίνδυνο.

Στο πεδίο των δημόσιων πολιτικών, οι παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας είναι εξαιρετικά περιορισμένες, το πρόγραμμα για την ενίσχυση της έρευνας και της ανάπτυξης χαρακτηρίζεται από έλλειψη φιλοδοξίας και ο δημόσιος τομέας περιορίζεται σε ένα πλαίσιο απλοποίησης και, χωρίς διακριτό, στρατηγικό ρόλο. Οι δράσεις, τα μέτρα και οι επενδύσεις κοινωνικού χαρακτήρα απουσιάζουν εκκωφαντικά από το σχέδιο, ενώ για τη στήριξη της δημόσιας υγείας διοχετεύονται κονδύλια που αντιστοιχούν σε λιγότερο από το μισό του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

Ακόμη, από το σχέδιο απουσιάζει πλήρως η περιφερειακή διάσταση και αυτό σε μια χώρα που εμφανίζει το 9^ο υψηλότερο επίπεδο περιφερειακών ανισοτήτων – ως προς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ – μεταξύ 30 χωρών του ΟΟΣΑ και μια ελάχιστη (έστω) κατανομή των πόρων στις περιφέρειες, θα έπρεπε να αποτελεί προτεραιότητα.

Περαιτέρω, μπορεί η κυβέρνηση Μητσοτάκη να διατυμπανίζει ότι το σχέδιο «Ελλάδα 2.0» διέπεται από όρους απόλυτης διαφάνειας και ότι το σύστημα ελέγχου του είναι απολύτως αυστηρό, ωστόσο η απόφασή της να απορρίψει την πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ για συγκρότηση διακομματικής επιτροπής στην Ελληνική Βουλή, όπως έχει κάνει εδώ και 1,5 χρόνο το Ευρωκοινοβούλιο, που θα εποπτεύει την κατανομή και διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων, αποκαλύπτει, για ακόμη μία φορά, την «αλλεργία» της ΝΔ στις έννοιες της διαφάνειας και της δημοκρατικής λογοδοσίας.

Η κυβέρνηση πανηγυρίζει την έξοδο από την ενισχυμένη εποπτεία που είχε δρομολογήσει ο ΣΥΡΙΖΑ από το 2018, αλλά στην τήρηση των αντίστοιχων προαπαιτούμενων για το «ξεκλείδωμα» των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης – που είναι αποκλειστική της ευθύνη και υποχρέωση – δε φαίνεται να τα πηγαίνει και τόσο καλά. Την ίδια στιγμή, η αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης και του υψηλού πληθωρισμού καθιστά πιο επιτακτική από ποτέ την ανάγκη για επεξεργασία ενός εναλλακτικού σχεδίου για τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης, που θα βάζει στο επίκεντρό του το σύνολο των πολιτών και όχι τους λίγους και ισχυρούς «ημέτερους».

* Ο Δημήτρης Παπαδημούλης είναι Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Επικεφαλής της Ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, συντονιστής της Ευρωομάδας της Αριστεράς (Τhe Left) στην Επιτροπή Προϋπολογισμών (BUDG), σκιώδης εισηγητής για το Ταμείο Ανάκαμψης και μέλος της Ομάδας Εργασίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον έλεγχο εφαρμογής του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Στο άρθρο του με τίτλο: «Εθνικό Σχέδιο ‘Ελλάδα 2.0’: Οι ανησυχητικές επιπτώσεις των καθυστερήσεων στην υλοποίησή του» ο επικεφαλής της Ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία τονίζει πως «η πορεία υλοποίησης του ‘Ελλάδα 2.0’ υπολείπεται σημαντικά σε σχέση με τον αρχικό προγραμματισμό». Όπως επισημαίνει, «αυτό προκύπτει από τα απολογιστικά στοιχεία πραγματοποίησης του σκέλους δαπανών του Κρατικού Προϋπολογισμού για το έτος 2021, αλλά και από τη μετατόπιση της πρώτης πληρωμής κατά σχεδόν 7 μήνες σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό της. Το γεγονός αυτό καθιστά επισφαλείς τις προβλέψεις του Προϋπολογισμού και για το έτος 2022, μιας και η εκτίμησή του για αύξηση του ΑΕΠ κατά 4,5% το 2022 στηρίζεται στην αναμενόμενη απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και στην πρόβλεψη δαπανών από αυτό, ύψους 3,2 δις. ευρώ».

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Δημ. Παπαδημούλη, δεν είναι μόνο οι «όποιες καθυστερήσεις στην απορρόφηση των ευρωπαϊκών πόρων και η συνειδητή επιλογή της κυβέρνησης Μητσοτάκη να τους κατανείμει σε λίγους και ισχυρούς, επιλογή που έχει επανειλημμένως αναδειχθεί και κατακριθεί από τον ΣΥΡΙΖΑ–ΠΣ. Ανησυχίες εγείρει και το κλίμα αμφιβολίας και δυσπιστίας που παρατηρείται στην αγορά, λόγω της ανεπαρκούς ενημέρωσης για τις διαδικασίες ένταξης των επιχειρήσεων στις δράσεις του σχεδίου ανάκαμψης. Όπως και για τις αρμόδιες υπηρεσίες για την αξιολόγηση των αιτήσεων υπαγωγής».

Ως σκιώδης εισηγητής για το Ταμείο Ανάκαμψης και μέλος της 27μελούς Ομάδας Εργασίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον έλεγχο εφαρμογής του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ο έλληνας ευρωβουλευτής υπογραμμίζει κλείνοντας πως «η δίκαιη, διαφανής και χωρίς καθυστερήσεις αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου ανάκαμψης δεν φαίνεται να αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα της ΝΔ. Και δυστυχώς το διακύβευμα είναι πολύ μεγάλο, μιας και από την επιτυχία του προγράμματος δεν εξαρτάται μόνο η ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας και η ορθοπόδοση της ελληνικής κοινωνίας. Αλλά και το μέλλον του ευρωπαϊκού πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης, μιας και πολλοί συνδέουν το ενδεχόμενο μονιμοποίησης ή και επέκτασης του Ταμείου ανάκαμψης με την επιτυχία του προγράμματος».

Ακολουθεί το πλήρες άρθρο:

Εθνικό Σχέδιο «Ελλάδα 2.0»: Οι ανησυχητικές επιπτώσεις των καθυστερήσεων στην υλοποίηση του 

* Του Δημήτρη Παπαδημούλη

Τον Αύγουστο του 2021 εγκρίθηκε από το Ελληνικό Κοινοβούλιο η συμφωνία χρηματοδότησης για τις επιχορηγήσεις και τα δάνεια του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, «Ελλάδα 2.0» (ΕΣΑΑ). Τον ίδιο μήνα, ακολούθησε η εκταμίευση της προχρηματοδότησης που δικαιούνταν η χώρα, συνολικού ύψους 3,96 δισ. ευρώ. Με καθυστέρηση μηνών, τον Δεκέμβριο 2021, οι ελληνικές Αρχές υπέβαλαν το πρώτο αίτημα πληρωμής στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ως αποτέλεσμα, η εκταμίευση να πραγματοποιηθεί με πάνω από έξι μήνες καθυστέρηση από τον αρχικό προγραμματισμό.

Η καθυστέρηση στην εκταμίευση της πρώτης δόσης είναι ανησυχητική και θέτει την επιτυχία του προγράμματος σε κίνδυνο. Ιδίως εάν λάβει κανείς υπόψη ότι η εκπλήρωση των δεκαπέντε οροσήμων που συνδέονταν με την πρώτη δόση δεν παρουσίαζε μεγάλο δείκτη δυσκολίας, σε σύγκριση με τις απαιτήσεις των επόμενων αιτημάτων πληρωμής. Και αυτό, διότι τα εν λόγω ορόσημα δεν αφορούσαν σε «σκληρούς» δείκτες υλοποίησης.

Η πορεία υλοποίησης του «Ελλάδα 2.0» υπολείπεται σημαντικά σε σχέση με τον αρχικό προγραμματισμό. Αυτό προκύπτει από τα απολογιστικά στοιχεία πραγματοποίησης του σκέλους δαπανών του Κρατικού Προϋπολογισμού για το έτος 2021, αλλά και από τη μετατόπιση της πρώτης πληρωμής κατά σχεδόν 7 μήνες σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό της.

Το γεγονός αυτό καθιστά επισφαλείς τις προβλέψεις του Προϋπολογισμού και για το έτος 2022, μιας και η εκτίμησή του για αύξηση του ΑΕΠ κατά 4,5% το 2022 στηρίζεται στην αναμενόμενη απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και στην πρόβλεψη δαπανών από αυτό, ύψους 3,2 δισ. ευρώ.

Το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο, στη γνώμη του για το αναθεωρημένο μεσοπρόθεσμο 2022–2025, το οποίο κατέθεσε πρόσφατα η ελληνική κυβέρνηση στην Κομισιόν, εκφράζει παρόμοιες ανησυχίες επισημαίνοντας ότι η μεγάλη εξάρτηση της αναπτυξιακής πορείας της χώρας από το Ελλάδα 2.0 εκθέτει το πρόγραμμα σε κινδύνους εφαρμογής. Παράλληλα, τονίζει ότι ο προγραμματισμός των δημόσιων επενδύσεων διαφοροποιείται σημαντικά σε σχέση με το περσινό μεσοπρόθεσμο, κυρίως ως προς την αυξημένη επίδραση των δαπανών που χρηματοδοτούνται από το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Αυτό εκθέτει το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων σε κινδύνους εφαρμογής του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Επίσης, το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο σημειώνει ότι το αναθεωρημένο μεσοπρόθεσμο εμφανίζει έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο που, αν και μειώνεται διαχρονικά, καταλήγει σε αρκετά υψηλότερο επίπεδο από το προηγούμενο μεσοπρόθεσμο, ενώ υπογραμμίζει ότι η επίδραση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, αναμένεται να είναι αρνητική, κυρίως λόγω της αύξησης των εισαγωγών που μπορεί να συνοδεύει ένα αυξημένο επίπεδο επενδύσεων. Στη γνώμη του το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο καταλήγει στη σοβαρή πιθανότητα διατήρησης των δίδυμων ελλειμμάτων στην ελληνική οικονομία, τα οποία και θα θέσουν περιορισμούς στην χρηματοδότηση των δημόσιων οικονομικών της.

Αντίστοιχους προβληματισμούς εγείρει και ο ρυθμός απορρόφησης της συνολικής ευρωπαϊκής συνδρομής που αντιστοιχεί στη χώρα για το ΕΣΠΑ 2014-2020, ύψους περίπου 18,8 δισ. ευρώ. Η απορρόφηση των ευρωπαϊκών πόρων, μέχρι 31-12-2021, ανήλθε σε 69,8%. Ωστόσο, αν αφαιρεθούν οι δράσεις COVID, η απορρόφηση του ΕΣΠΑ μειώνεται σε ένα ποσοστό της τάξης του 43% – δύο χρόνια πριν από τη λήξη της επιλέξιμης περιόδου, στο τέλος του 2023! Υπενθυμίζεται, ότι η σημερινή κυβέρνηση «παρέλαβε» ουσιαστικά απορρόφηση ΕΣΠΑ 35,45% (5,7 δισ. ευρώ), στο τέλος του 2019.

Πέρα, όμως, από τις όποιες καθυστερήσεις στην απορρόφηση των ευρωπαϊκών πόρων, αλλά και τη συνειδητή επιλογή της κυβέρνησης Μητσοτάκη να τους κατανείμει σε λίγους και ισχυρούς, επιλογή που έχει επανειλημμένως αναδειχθεί και κατακριθεί από τον ΣΥΡΙΖΑ–ΠΣ, ανησυχίες εγείρει και το κλίμα αμφιβολίας και δυσπιστίας που παρατηρείται στην αγορά, λόγω της ανεπαρκούς ενημέρωσης για τις διαδικασίες ένταξης των επιχειρήσεων στις δράσεις του σχεδίου ανάκαμψης. Όπως και για τις αρμόδιες υπηρεσίες για την αξιολόγηση των αιτήσεων υπαγωγής. Οι εξωτερικοί σύμβουλοι που προσφέρουν σχετικές υπηρεσίες είναι λίγοι και συχνά ελλιπώς ενημερωμένοι, ενώ οι επιχειρήσεις, ειδικά οι μικρομεσαίες, αδυνατούν να επωμιστούν το κόστος τους. Η κυβέρνηση της ΝΔ δεν ακολούθησε, ούτε εδώ, το παράδειγμα άλλων χωρών, όπως η Δανία ή Κροατία, οι οποίες διαθέτουν μέρος των πόρων από το Ταμείο ανάκαμψης για τη δημιουργία δωρεάν προγραμμάτων κατάρτισης.

H δίκαιη, διαφανής και χωρίς καθυστερήσεις αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου ανάκαμψης δεν φαίνεται να αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα της ΝΔ. Και δυστυχώς το διακύβευμα είναι πολύ μεγάλο, μιας και από την επιτυχία του προγράμματος δεν εξαρτάται μόνο η ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας και η ορθοπόδοση της ελληνικής κοινωνίας. Αλλά και το μέλλον του ευρωπαϊκού πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης, μιας και πολλοί συνδέουν το ενδεχόμενο μονιμοποίησης ή και επέκτασης του Ταμείου ανάκαμψης με την επιτυχία του προγράμματος.

* Ο Δημήτρης Παπαδημούλης είναι Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, επικεφαλής της Ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, σκιώδης εισηγητής για το Ταμείο Ανάκαμψης και μέλος της 27μελούς Ομάδας Εργασίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον έλεγχο εφαρμογής του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας

Σύμφωνα με τον Επικεφαλής της Ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και μέλος της Ομάδας Εργασίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον έλεγχο εφαρμογής του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «οι κυβερνήσεις πρέπει να καθιερώσουν διαφανή, αξιόπιστα και συγκρίσιμα πρότυπα προληπτικών και κατασταλτικών αξιολογήσεων των επιπτώσεων, ειδικά για μεγάλες επενδύσεις και έργα».

Πράγμα που ουδόλως συμβαίνει στην Ελλάδα: «Η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε να αναθέσει ένα μεγάλο μέρος των ελέγχων στον ιδιωτικό τομέα. Με την εξαίρεση της Αρχής Ελέγχου (ΕΔΕΛ), το υπόλοιπο μέρος των επιτόπιων και διοικητικών ελέγχων το αναλαμβάνουν ορκωτοί ελεγκτές και άλλοι οικονομικοί φορείς του ιδιωτικού τομέα».

Ακολουθεί το πλήρες άρθρο:

Αξιοποίηση Ταμείου Ανάκαμψης: Οι καθυστερήσεις και το έλλειμμα διαφάνειας θέτουν σε κίνδυνο την επιτυχία του προγράμματος

*του Δημήτρη Παπαδημούλη

Είναι πλέον κοινός τόπος ότι ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για την ανάκαμψη της ευρωπαϊκής οικονομίας από τις επιπτώσεις της πανδημίας και για τον μετασχηματισμό της προς μια κατεύθυνση βιώσιμης και συμπεριληπτικής ανάπτυξης. Πέρα από τις έντονες ανησυχίες που έχουν επανειλημμένως διατυπωθεί για την επιλογή της κυβέρνησης να διοχετεύσει την συντριπτική πλειονότητα των πόρων σε λίγους και ισχυρούς, αφήνοντας πίσω την ευρύτερη κοινωνία και τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, προβληματισμούς εγείρει και η διαδικασία, με την οποία η κυβέρνηση αποφάσισε να υλοποιήσει το σχέδιο «Ελλάδα 2.0», όπως αυτή αποτυπώνεται στο Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου (ΣΔΕ) του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ).

Το Κέντρο Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής (CEPS) δημοσίευσε έκθεση, η οποία εντοπίζει τις βασικές προκλήσεις που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν τα κράτη-μέλη κατά την εφαρμογή των εθνικών σχεδίων Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και οι οποίες θα κρίνουν την επιτυχία του Μηχανισμού, μιας και αν δεν ξεπεραστούν θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά τη διαδικασία της ανάκαμψης. Σε ποιο βαθμό το ΣΔΕ του ΤΑΑ αντιμετωπίζει τις προκλήσεις αυτές;

Σύμφωνα με την έκθεση του CEPS, μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που καλούνται τα κράτη-μέλη να αντιμετωπίσουν, λαμβάνοντας υπόψη και τον ρυθμό αξιοποίησης πόρων κατά την προγραμματική περίοδο 2014-2020, είναι οι καθυστερήσεις στην εκκίνηση του προγράμματος. Εάν ο Μηχανισμός δεν καταφέρει να επανεκκινήσει σύντομα την οικονομία της ΕΕ και την κοινωνική συνοχή, ελλοχεύουν σημαντικοί κίνδυνοι, τόσο για την αγορά εργασίας, όσο και για τις υγιείς επιχειρήσεις που έχουν πληγεί από την πανδημία.

Οι σημαντικότερες διαφορές μεταξύ του ΣΔΕ του ΤΑΑ και του ΣΔΕ του ΕΣΠΑ 2014-2020 είναι ότι στο πρώτο, αφενός, δεν υπάρχουν Διαχειριστικές Αρχές ανά τομέα, αλλά «Ομάδες Κρούσης» ανά Υπουργείο, που έχουν εν μέρει τις αρμοδιότητες Διαχειριστικής Αρχής και, αφετέρου, ότι μεγάλο μέρος των διαδικασιών (κυρίως οι έλεγχοι και οι επαληθεύσεις) ανατίθενται σε εξωτερικούς συμβούλους αντί για τις Διαχειριστικές Αρχές του ΕΣΠΑ. Η συμβολή αυτών των λύσεων στην επιτάχυνση και απλοποίηση της διαδικασίας είναι αμφίβολη και ενδεχομένως να φέρνουν τα αντίθετα αποτελέσματα από τα επιδιωκόμενα. Η πρόσληψη συμβούλων όχι μόνο δεν συμβάλλει στην αποτελεσματικότητα της διαδικασίας, αλλά απαιτεί διαγωνιστικές διαδικασίες και αυξάνει τις ανάγκες συντονισμού, συνεπώς απαιτεί περισσότερο χρόνο.

Τελικά το ΣΔΕ του ΤΑΑ δεν αναμένεται να αυξήσει την ταχύτητα εκταμίευσης και αξιοποίησης των πόρων σε σχέση με αυτό του ΕΣΠΑ 2014-2020. Άλλωστε, τα μέχρι σήμερα δεδομένα αυτό δείχνουν. Η εκταμίευση που καταγράφει αυτή τη στιγμή το Ταμείο καταγράφεται ως εξαιρετικά χαμηλή στα 150 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, έχουν ήδη αρχίσει να καταγράφονται καθυστερήσεις καθώς η 1^η δόση -3,2 δις. ευρώ- που αναμενόταν να καταβληθεί στη χώρα το 3^ο τρίμηνο του 2021, μετά την ολοκλήρωση των πρώτων οροσήμων, ακόμη δεν έχει καταβληθεί. Η μετατόπιση αυτής της εκταμίευσης, μετατοπίζει με τη σειρά της και την περίοδο διοχέτευσης των πόρων στην πραγματική οικονομία.

Σε κίνδυνο η διαφάνεια και ο αποτελεσματικός συντονισμός

Επιπρόσθετα, σύμφωνα με τη μελέτη του CEPS, προκειμένου η συνολική ανάκαμψη να έχει διαρκή επίδραση στην οικονομία, η επιλογή και η παρακολούθηση των επενδύσεων πρέπει να είναι ορθή και η δημόσια διοίκηση πρέπει να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική και στην εποπτεία του ιδιωτικού τομέα.

Στο πλαίσιο αυτό, χρειάζεται να καθιερωθεί ένας αποτελεσματικός μηχανισμός ένταξης των επενδύσεων και των μεταρρυθμίσεων στο Ταμείο Ανάκαμψης, με αποτελεσματικές διαδικασίες ελέγχου. Δεδομένου ότι η εκταμίευση των πόρων συνδέεται με την υλοποίηση οροσήμων, πρέπει να δοθεί έμφαση όχι μόνο στη διαδικασία, αλλά και στο αποτέλεσμα. Ως εκ τούτου, απαιτείται ενίσχυση των μηχανισμών κατασταλτικού (ex post) ελέγχου, αξιολόγησης και επιβολής κυρώσεων. Οι κυβερνήσεις πρέπει να καθιερώσουν διαφανή, αξιόπιστα και συγκρίσιμα πρότυπα προληπτικών και κατασταλτικών αξιολογήσεων των επιπτώσεων, ειδικά για μεγάλες επενδύσεις και έργα.

Η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε να αναθέσει ένα μεγάλο μέρος των ελέγχων στον ιδιωτικό τομέα. Με την εξαίρεση της Αρχής Ελέγχου (ΕΔΕΛ), το υπόλοιπο μέρος των επιτόπιων και διοικητικών ελέγχων το αναλαμβάνουν ορκωτοί ελεγκτές και άλλοι οικονομικοί φορείς του ιδιωτικού τομέα.

Αυτή η επιλογή του ΣΔΕ ενδεχομένως να προκαλέσει προβλήματα στην αποτελεσματικότητα και στον συντονισμό του ελεγκτικού έργου. Επιπρόσθετα, στην περίπτωση του πρώτου επιπέδου ελέγχου, οι Φορείς Υλοποίησης των έργων οφείλουν να αναθέσουν σε εξωτερικό ελεγκτή τον έλεγχο των έργων που οι ίδιοι υλοποιούν. Τίθεται εδώ ζήτημα ουσιαστικής ανεξαρτησίας του ελεγκτή σε σχέση με τον ελεγχόμενο και, επομένως, αποτελεσματικότητας της ελεγκτικής διαδικασίας. Οι δύο αυτές παράμετροι αυξάνουν το βαθμό αβεβαιότητας στην επίτευξη του στόχου διασφάλισης της διαφάνειας.

Απουσία περιφερειακής διάστασης

Η έκθεση του CEPS υπογραμμίζει ότι για να επιτευχθούν καλύτερα αποτελέσματα, το Εθνικό Σχέδιο ανάκαμψης απαιτεί την ενεργό συμμετοχή των τοπικών και Περιφερειακών Αρχών. Η υλοποίησή του συγκεντρωτικά, αποκλειστικά σε εθνικό επίπεδο μπορεί να μειώσει αντί να αυξήσει τον επιθυμητό αντίκτυπο. Τα σχέδια θα πρέπει να προσδιορίζουν τους κατάλληλους φορείς υλοποίησης σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας.

Η επιλογή της κυβέρνησης για απουσία περιφερειακής διάστασης στο «Ελλάδα 2.0» (σε αντίθεση με το ΕΣΠΑ και τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματά του, στα οποία κατανέμεται περίπου το ένα τρίτο των πόρων) είναι στρατηγική της απόφαση, με βάση την οποία διαμορφώνεται το σχετικό ΣΔΕ. Το ΕΣΠΑ είναι υποχρεωμένο να προσθέσει διαδικασίες συντονισμού μεταξύ των Περιφερειακών και Τομεακών Προγραμμάτων, ενώ το ΣΔΕ του ΤΑΑ όχι.

Εν κατακλείδι, πέρα από τις ενστάσεις και τις σχετικές προτάσεις του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, αλλά και φορέων της αγοράς για την ικανότητα του ελληνικού σχεδίου να δημιουργήσει επαρκή εγχώρια προστιθέμενη αξία, ο τρόπος εφαρμογής του σχεδίου από την κυβέρνηση της ΝΔ φαίνεται να θέτει σε κίνδυνο την αποτελεσματικότητα και κατ’ επέκταση την επιτυχία του προγράμματος.

* Ο Δημήτρης Παπαδημούλης είναι Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Επικεφαλής της Ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, Συντονιστής της Ευρωομάδας της Αριστεράς (The Left) στην Επιτροπή Προϋπολογισμών (BUDG) και μέλος της Ομάδας Εργασίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον έλεγχο εφαρμογής του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας