Με αφορμή την δημοσίευση του Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου για το 2022 από τη διεθνή οργάνωση «Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα», σύμφωνα με τον οποίο «η Ελλάδα κατακρημνίστηκε στην 108η θέση μεταξύ 180 χωρών, υποχωρώντας κατά 38 θέσεις σε σχέση με το 2021» και στην τελευταία θέση, 27^η, μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, ο Δημ. Παπαδημούλης ρωτούσε την Κομισιόν για το ποια μέτρα προτίθεται να λάβει «για την ανάσχεση της διαρκούς διολίσθησης της ελευθερίας του Τύπου στην Ελλάδα».

Στην απάντησή της η Ευρωπαία Επίτροπος αναγνωρίζει την προβληματική κατάσταση που επικρατεί στην Ελλάδα με την διαρκή διολίσθηση της ελευθερίας του Τύπου στην Ελλάδα και φέρνει την ελληνική κυβέρνηση προ των ευθυνών της, καλώντας την να θεσπίσει νομοθετικές και άλλες διασφαλίσεις για τη βελτίωση της σωματικής ασφάλειας και του εργασιακού περιβάλλοντος των δημοσιογράφων».

Παραπέμποντας στην ετήσια έκθεση της Κομισιόν για το κράτος δικαίου που δημοσιεύθηκε πρόσφατα, η Επίτροπος Γιούροβα αναφέρει ρητά πως «η βελτίωση του καθεστώτος για την προστασία των δημοσιογράφων είναι μεταξύ των συστάσεων προς την Ελλάδα» ενώ τονίζει πως θα δοθούν νέες συγκεκριμένες ειδικές συστάσεις για την Ελλάδα στην επόμενη έκθεση για το κράτος δικαίου εντός Ιουλίου. Πιο συγκεκριμένα, στην έκθεση υπάρχουν σαφείς αναφορές, μεταξύ άλλων, για το διαρκώς επιδεινούμενο επαγγελματικό περιβάλλον των δημοσιογράφων, τις επιθέσεις και τις απειλές που δέχονται οι δημοσιογράφοι, τις ποινικές διαδικασίες υπό τη μορφή κατηγοριών και μηνύσεων για συκοφαντική δυσφήμιση, την παρακολούθηση δημοσιογράφου με λογισμικό παρακολούθησης αντίστοιχο με το λογισμικό Pegasus, τις νομικές απειλές ως σημαντικό πρόβλημα για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένων των στρατηγικών αγωγών προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού (SLAPP), όπως και τις 16 νέες προειδοποιήσεις που έχουν δημοσιευθεί για την Ελλάδα από την έκθεση του 2021 στην πλατφόρμα του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Παράλληλα, στην έκθεση εκφράζονται σοβαρές ανησυχίες για την πρόσφατη τροποποίηση από την κυβέρνηση της ΝΔ του Ποινικού Κώδικα για την πρόληψη της διάδοσης της παραπληροφόρησης.

Σημειώνεται, τέλος, ότι την ανάγκη για περαιτέρω δράσεις που θα ενισχύουν την προστασία των δημοσιογράφων και των επαγγελματιών των μέσων ενημέρωσης αναφέρει στα συμπεράσματά του και το  Συμβούλιο κατά τη Σύνοδό του στις 21 Ιουνίου 2022.

Ακολουθούν πλήρεις η ερώτηση και η απάντηση:

Ερώτηση με αίτημα γραπτής απάντησης E-001654/2022

προς την Επιτροπή

Άρθρο 138 του Κανονισμού

Δημήτριος Παπαδημούλης (The Left)

Θέμα:         Δραματική επιδείνωση της ελευθερίας του Tύπου στην Ελλάδα το 2022

Σύμφωνα με τον Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου για το 2022 που δημοσιεύτηκε σήμερα από τη διεθνή οργάνωση «Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα»[1], η Ελλάδα κατακρημνίστηκε στην 108η θέση μεταξύ 180 χωρών, υποχωρώντας κατά 38 θέσεις σε σχέση με το 2021. Πλέον, η Ελλάδα βρίσκεται στην τελευταία θέση μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, πίσω ακόμη και από την Ουγγαρία και την Πολωνία. Σύμφωνα με τον επικεφαλής των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα για την ΕΕ και τα Βαλκάνια, Pavol Szalai, ο οποίος απαριθμεί σειρά λόγων που οδήγησαν στην περαιτέρω υποχώρηση της ελευθέριας του Tύπου στην Ελλάδα (δολοφονία του Γιώργου Καραϊβάζ, απειλές κατά δημοσιογράφων από οργανωμένο έγκλημα, παρακολούθηση δημοσιογράφων, ποινικές διώξεις δημοσιογράφων, αδιαφανής και άδικη διανομή δημόσιων κονδυλίων στα ΜΜΕ, έλλειψη ανεξαρτησίας των δημοσίων μέσων ενημέρωσης κλπ.), «το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ανικανότητα των ελληνικών αρχών να προστατεύσουν τους δημοσιογράφους, αλλά και αυτό που φαίνεται ως σκόπιμη βούλησή τους να καταστείλουν την ελευθερία του Τύπου»[2]. Η δραματική επιδείνωση της ελευθερίας του Τύπου για ακόμη μία χρονιά καταδεικνύει την ανάγκη λήψης άμεσων μέτρων για την προστασία της, ως συστατικού στοιχείου της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου.

Ερωτάται η Επιτροπή:

Σκοπεύει να λάβει άμεσα μέτρα για την ανάσχεση της διαρκούς διολίσθησης της ελευθερίας του Τύπου στην Ελλάδα, πέραν της παρακολούθησης της κατάστασης στο πλαίσιο της ετήσιας έκθεσης για το κράτος δικαίου;

EL, E-001654/2022

Απάντηση της αντιπροέδρου κ. Jourová

εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Η Επιτροπή δεσμεύεται να διαφυλάξει τα ελεύθερα και ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, τα οποία διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο σε κάθε δημοκρατία και αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του συστήματος του κράτους δικαίου.

Η Επιτροπή πρότεινε μέτρα για την ενίσχυση της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης και της προστασίας των δημοσιογράφων στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού σχεδίου δράσης για τη δημοκρατία (ΕΣΔΔ) και, τον Σεπτέμβριο του 2021, εξέδωσε σύσταση σχετικά με τη διασφάλιση της προστασίας, της ασφάλειας και της ενίσχυσης της θέσης των δημοσιογράφων και άλλων επαγγελματιών των μέσων ενημέρωσης[3].

Τον Απρίλιο του 2022 η Επιτροπή πρότεινε επίσης μέτρα για την αντιμετώπιση του φαινομένου των στρατηγικών αγωγών προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού (των λεγόμενων SLAPP). Τα μέτρα αποτελούν συνδυασμό νομοθεσίας, μέσω προτεινόμενης οδηγίας[4] για την αντιμετώπιση διασυνοριακών διαδικασιών, και μη νομοθετικών μέτρων με τη μορφή σύστασης που απευθύνεται στα κράτη μέλη. Η σύσταση αποσκοπεί στην ενίσχυση της ευαισθητοποίησης και της εμπειρογνωσίας μεταξύ των στόχων των αγωγών SLAPP, των επαγγελματιών του νομικού κλάδου και άλλων ομάδων. Περιλαμβάνει μέτρα για τη στήριξη όσων αντιμετωπίζουν αγωγές SLAPP και προωθεί τη συστηματικότερη παρακολούθηση των αγωγών SLAPP.

Η Επιτροπή παρακολουθεί στενά τις διάφορες εξελίξεις όσον αφορά το κράτος δικαίου στην Ελλάδα στο πλαίσιο της ετήσιας έκθεσης για το κράτος δικαίου^[5] και της παρακολούθησής της. H εν λόγω έκθεση περιλαμβάνει εξελίξεις για τα νομοθετικά πλαίσια και τα σχετικά μέτρα για τη διασφάλιση της ελευθερίας και της πολυφωνίας των μέσων ενημέρωσης, καθώς της προστασίας των δημοσιογράφων. Για να αυξηθεί ο αντίκτυπος και η αποτελεσματικότητα της έκθεσης, η επόμενη έκθεση για το κράτος δικαίου, η οποία θα δημοσιευθεί τον Ιούλιο του 2022[6], θα περιλαμβάνει συγκεκριμένες ειδικές ανά χώρα συστάσεις.

Η Επιτροπή προετοιμάζει την «Ευρωπαϊκή πράξη για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης», που έχει ως στόχο να αυξήσει τη διαφάνεια, την ανεξαρτησία και τη λογοδοσία σχετικά με πράξεις που επηρεάζουν τον έλεγχο και την ελευθερία των μέσων μαζικής ενημέρωσης.

[1]     https://rsf.org/en/index, https://rsf.org/en/country/greece

[2]     https://insidestory.gr/article/katakrimnizetai-hrono-me-ton-hrono-i-eleytheria-toy-typoy-stin-ellada

[3] Σύσταση της Επιτροπής σχετικά με τη διασφάλιση της προστασίας, της ασφάλειας και της ενίσχυσης της θέσης των δημοσιογράφων και άλλων επαγγελματιών των μέσων ενημέρωσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση [C(2021) 6650 final].

[4] Η οδηγία θα λειτουργήσει με τρεις τρόπους: αποτρέποντας την υποβολή αγωγών SLAPP, καθιστώντας δυνατή την ταχεία απόρριψη μιας αγωγής SLAPP μετά την υποβολή της, και παρέχοντας άλλα μέσα έννομης προστασίας, όπως η επιδίκαση εξόδων, η αποζημίωση και οι κυρώσεις σε βάρος καταχρηστικού ενάγοντος.

[5] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52021SC0709&from=EN

[6] https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/upholding-rule-law/rule-law/rule-law-mechanism/2022-rule-law-report_el

Δριμύ κατηγορώ στην κυβέρνηση Μητσοτάκη για τον “διεθνή και ευρωπαϊκό διασυρμό της χώρας μας στα θέματα της ελευθερίας του Τύπου” εξαπέλυσε ο Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και επικεφαλής της Ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. Δημήτρης Παπαδημούλης, μιλώντας στο ραδιόφωνο «στο Κόκκινο 105,5 FM» το πρωί της Τετάρτης.

Μετά την “δραματική κατακρήμνιση της κατάταξης της Ελλάδας με ευθύνη και υπογραφή Μητσοτάκη“, όπως είπε, στην αξιολόγηση των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα, ο Δημ. Παπαδημούλης κατέθεσε σχετική ερώτηση και στην Κομισιόν για το αν σκοπεύει να προβεί σε συστάσεις προς την κυβέρνηση.

“Και δεν είναι μόνο η αξιολόγησή μας στην 108η θέση και στον πάτο της ΕΕ, αλλά και η αναπαραγωγή της είδησης από μεγάλα μέσα ενημέρωσης όπως το Politico, που με την ελληνική σημαία προβάλλουν ότι η Ελλάδα είναι η χειρότερη στην ελευθερία του Τύπου. Η, δε, αντίδραση της κυβέρνησης και των υποστηρικτικών ΜΜΕ σε αυτή, επιβεβαιώνουν την αξιολόγηση των ΔΧΣ”, δήλωσε ο Δημ. Παπαδημούλης, υπενθυμίζοντας: “Χθες ο κυβερνητικός εκπρόσωπος με εντολή Μητσοτάκη βγήκε να αμφισβητήσει τους ΔΧΣ, επιμένοντας ότι πρόκειται για μια ΜΚΟ. Τα συστημικά ΜΜΕ που είναι στον πάτο της αξιοπιστίας για τους Έλληνες πολίτες, έθαψαν την είδηση και σήμερα διάφοροι σχολιογράφοι ακραία φιλοκυβερνητικοί υποστηρίζουν ότι οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα είναι διεθνές παρακλάδι του ΣΥΡΙΖΑ!”

“Και ρωτώ, είναι και το Politico; Και τα διεθνή μέσα;” συνέχισε ο Δημ. Παπαδημούλης.

“Αντί να παριστάνουν στην κυβέρνηση ότι δεν κατάλαβαν, να δουν ότι δεν φταίει το θερμόμετρο αλλά η ασθένεια. Το να είσαι πίσω από την Ουγγαρία του Όρμπαν στην ελευθερία του Τύπου, πίσω από την Πολωνία, την Αλβανία, τη Βουλγαρία, είναι ντροπή. Δεν μπορεί να σε φτύνουν διεθνώς και να παριστάνεις ότι ψιχαλίζει. Οφείλουν στην κυβέρνηση Μητσοτάκη να αλλάξουν ρότα κι αν δεν αλλάξουν ρότα, οφείλουμε να τους αλλάξουμε εμείς. Το θέμα μιας άλλης προοδευτικής κυβέρνησης είναι κομβικό όχι μόνο για λόγους ακρίβειας, ανισοτήτων και πανδημίας, αλλά και για λόγους δημοκρατίας“, τόνισε, διαμηνύοντας: “Δεν έχουμε το δικαίωμα να αποτύχουμε!“.

Ο ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. κατήγγειλε την “προσπάθεια να θαφτεί η είδηση και να παραποιηθεί”, μέχρι και από το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων “που ελέγχει προσωπικά και εποπτεύει ο πρωθυπουργός”. Και δήλωσε: “Στην αξιολόγηση των ΔΧΣ καταγράφεται ότι η κατακρήμνιση της Ελλάδας δεν οφείλεται μονάχα στην ανικανότητα ελληνικών αρχών να προστατέψουν τους δημοσιογράφους, αλλά και στη σκόπιμη βούληση των ελληνικών αρχών να καταστείλουν την ελευθερία τύπου”.

“Αρκεί να δούμε την πορεία της κατάταξης της χώρας μας”, είπε και συνέχισε: “Στις αρχές του 2000 είμασταν στις πρώτες 30 θέσεις, το μνημόνιο χειροτέρεψε την κατάσταση και το 2015 βρεθήκαμε στην 91η θέση. Μετά το τέλος της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, το 2019 είχαμε φτάσει στη θέση 65 -26 σκαλοπάτια επάνω!. Στα 3 χρόνια Μητσοτάκη έχουμε πέσει 43 θέσεις και το μεγάλο άλμα προς το κάτω καταγράφηκε από το 2021-2022“.

Αναφερθείς ειδικότερα στην ερώτησή του προς την Κομισιόν για τα θέματα σεβασμού του κράτους δικαίου, τόνισε πως “είναι στην καρδιά των κανόνων της ΕΕ και με την ερώτησή μου ζητάω να μάθω αν η Επιτροπή σκοπεύει να κάνει συστάσεις, να πάρει μέτρα -πέραν του να καταγράφει την κατάσταση”.

Ο Δημ. Παπαδημούλης εξήγησε: “Η λήψη μέτρων σε τέτοιες καταστάσεις είναι ένα ζήτημα που αγγίζει και το τί Ευρώπη θέλουμε. Δεν πρέπει να παίρνει μέτρα μόνο σε αποκλίσεις και παραβιάσεις σε θέματα χρεών και ελλειμμάτων, αλλά και να εγγυάται και να προστατεύει το κράτος δικαίου. Είναι υποχρεωμένη η Κομισιόν να μην κάνει πως δεν βλέπει. Οφείλει πέρα από το να καταγράφει, να συστήσει κιόλας. Και δυστυχώς, μέσα στο ευρωκοινοβούλιο υπάρχει μεγάλη επιδείνωση της εικόνας της κυβέρνησης ΝΔ στα θέματα σεβασμού της ελευθερίας του Τύπου”.

Κλείνοντας ο Δημ. Παπαδημούλης σημείωσε πως “με πίεση του Ε/Κ και ενεργή συμβολή της ευρωομάδας της Αριστεράς η οδηγία κατά των καταχρηστικών αγωγών από ισχυρά συμφέροντα κατά δημοσιογράφων, θα βελτιωθεί κι άλλο“. “Το ευρωκοινοβούλιο είναι στην πρώτη γραμμή της προσπάθειας για το κράτος δικαίου. Ο έλεγχος για την τήρησή του πρέπει να είναι στην καρδιά του ελεγκτικού ρόλου των ευρωπαϊκών αρχών”, είπε.

Τέλος, έδωσε και την είδηση πως σήμερα “η αρμόδια υπηρεσία του Ε/Κ θα ελέγξει το κινητό του τηλέφωνο -και όποιων άλλων ευρωβουλευτών το επιθυμούν- για να δούμε αν είναι μπλοκαρισμένο”. “Οι αποκαλύψεις για τις παρακολουθήσεις στην Ισπανία από το Pegasus έδειξαν ότι έπεσαν θύματα και ευρωβουλευτές, ακόμη και ο Ισπανός πρωθυπουργός”, έκλεισε.

Οι Ευρωβουλευτές επικαλούνται μια σειρά από ενέργειες της κυβέρνησης της ΝΔ, όπως μεταξύ άλλων: την απευθείας χρηματοδότηση ύψους σχεδόν 42 εκ. ευρώ προς ΜΜΕ με αδιαφανή κριτήρια, τις περιπτώσεις εταιριών δημοσκοπήσεων που διενεργούν δημοσκοπήσεις κατά παραγγελία των ΜΜΕ και παράλληλα αναλαμβάνουν την παροχή υπηρεσιών σε φορείς της κυβέρνησης και τρίτον, τη σφοδρή κριτική από εθνικούς και ευρωπαϊκούς φορείς για τον κίνδυνο λογοκρισίας και διωγμού δημοσιογράφων σχετικά με πρόσφατη τροπολογία που κατατέθηκε για τη διασπορά ψευδών ειδήσεων. Οι Ευρωβουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία ρωτούν την Κομισιόν αφενός για το εάν «οι πρακτικές της ελληνικής κυβέρνησης συνάδουν με τις ευρωπαϊκές αρχές για την ελευθερία του Τύπου» και αφετέρου για το εάν «θα εντάξει την οπισθοδρόμηση της ελευθερίας και πολυφωνίας του Τύπου στην Ελλάδα στην έκθεσή της για το κράτος δικαίου».

Σημειώνεται πως ο Σεμπάστιαν Κουρτς παραιτήθηκε πρόσφατα από καγκελάριος της Αυστρίας, καθώς οι αρχές ερευνούν τον ίδιο και συνεργάτες του για τα αδικήματα της δωροδοκίας, της διασπάθισης δημοσίου χρήματος και της κατάχρησης εξουσίας για χαλκευμένες δημοσκοπήσεις και για τη δωροδοκία ομίλου μέσων ενημέρωσης για τη δημοσίευσή τους.

Ακολουθεί πλήρης η ερώτηση:

Θέμα: Οπισθοδρόμηση της ελευθερίας του Τύπου στην Ελλάδα

Ο Σεμπάστιαν Κουρτς παραιτήθηκε πρόσφατα από καγκελάριος της Αυστρίας, καθώς οι αρχές ερευνούν τον ίδιο και συνεργάτες του για τα αδικήματα της δωροδοκίας, της διασπάθισης δημοσίου χρήματος και της κατάχρησης εξουσίας για χαλκευμένες δημοσκοπήσεις και για τη δωροδοκία ομίλου μέσων ενημέρωσης για τη δημοσίευσή τους^[1].

Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση, επικαλούμενη κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω της πανδημίας, προχώρησε σε χρηματοδότηση ύψους σχεδόν 42 εκ. ευρώ προς ΜΜΕ με αδιαφανή κριτήρια (απευθείας ανάθεση, χωρίς δημοσίευση, πρόσκληση λίγων ημερών κλπ).

Υπάρχουν, επίσης, περιπτώσεις εταιριών δημοσκοπήσεων που διενεργούν δημοσκοπήσεις κατά παραγγελία των ΜΜΕ και παράλληλα αναλαμβάνουν τη παροχή υπηρεσιών σε φορείς της κυβέρνησης εγείροντας σοβαρά ερωτήματα αξιοπιστίας και δεοντολογίας.

Τέλος, τροπολογία που προωθεί η ελληνική κυβέρνηση για τη διασπορά ψευδών ειδήσεων^[2] έχει δεχτεί σφοδρή κριτική από εθνικούς^[3] και ευρωπαϊκούς φορείς^[4] που εφιστούν τον κίνδυνο λογοκρισίας και διώξεων δημοσιογράφων.

Σημειώνεται ότι, σχετική έκθεση των Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα τονίζει τη σοβαρή οπισθοδρόμηση της ελευθερίας του Τύπου στην Ελλάδα αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι «υπέστη σοβαρό πλήγμα το 2020»^[5].

Δεδομένου ότι η ποιοτική και ανεξάρτητη ενημέρωση των πολιτών αποτελεί βασικό πυλώνα της δημοκρατίας και δικλείδα ασφαλείας για τη λειτουργία του κράτους δικαίου, ερωτάται η Επιτροπή:

Συνάδουν οι πρακτικές της ελληνικής κυβέρνησης με τις ευρωπαϊκές αρχές για την ελευθερία του Τύπου;

Θα εντάξει την οπισθοδρόμηση της ελευθερίας και πολυφωνίας του Τύπου στην Ελλάδα στην έκθεσή της για το κράτος δικαίου;

Οι Ευρωβουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία:

Δημήτρης Παπαδημούλης

Κώστας Αρβανίτης

Αλέξης Γεωργούλης

Πέτρος Κόκκαλης

Στέλιος Κούλογλου

Έλενα Κουντουρά

[1] https://www.reuters.com/world/europe/prosecutors-raid-austrian-conservatives-hq-fresh-headache-kurz-2021-10-06/

[2]http://www.opengov.gr/ministryofjustice/wp-content/uploads/downloads/2021/09/%CE%A3%CE%A7%CE%95%CE%94%CE%99%CE%9F-%CE%9D%CE%9F%CE%9C%CE%9F%CE%A5.pdf

[3] https://www.esiea.gr/zitoyme-na-aposyrthei-amesos-i-tropopo/

[4] https://www.ecpmf.eu/greece-justice-ministry-must-withdraw-amendment-on-false-news/

[5] https://rsf.org/en/greece?fbclid=IwAR1x77_G2J6YXteH6o-E-TQ2Jpq9NG38Mcgodc7KD4pTe9Ung7xoRUUsUJs