Στο άρθρο του με τίτλο: «Εθνικό Σχέδιο ‘Ελλάδα 2.0’: Οι ανησυχητικές επιπτώσεις των καθυστερήσεων στην υλοποίησή του» ο επικεφαλής της Ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία τονίζει πως «η πορεία υλοποίησης του ‘Ελλάδα 2.0’ υπολείπεται σημαντικά σε σχέση με τον αρχικό προγραμματισμό». Όπως επισημαίνει, «αυτό προκύπτει από τα απολογιστικά στοιχεία πραγματοποίησης του σκέλους δαπανών του Κρατικού Προϋπολογισμού για το έτος 2021, αλλά και από τη μετατόπιση της πρώτης πληρωμής κατά σχεδόν 7 μήνες σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό της. Το γεγονός αυτό καθιστά επισφαλείς τις προβλέψεις του Προϋπολογισμού και για το έτος 2022, μιας και η εκτίμησή του για αύξηση του ΑΕΠ κατά 4,5% το 2022 στηρίζεται στην αναμενόμενη απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και στην πρόβλεψη δαπανών από αυτό, ύψους 3,2 δις. ευρώ».

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Δημ. Παπαδημούλη, δεν είναι μόνο οι «όποιες καθυστερήσεις στην απορρόφηση των ευρωπαϊκών πόρων και η συνειδητή επιλογή της κυβέρνησης Μητσοτάκη να τους κατανείμει σε λίγους και ισχυρούς, επιλογή που έχει επανειλημμένως αναδειχθεί και κατακριθεί από τον ΣΥΡΙΖΑ–ΠΣ. Ανησυχίες εγείρει και το κλίμα αμφιβολίας και δυσπιστίας που παρατηρείται στην αγορά, λόγω της ανεπαρκούς ενημέρωσης για τις διαδικασίες ένταξης των επιχειρήσεων στις δράσεις του σχεδίου ανάκαμψης. Όπως και για τις αρμόδιες υπηρεσίες για την αξιολόγηση των αιτήσεων υπαγωγής».

Ως σκιώδης εισηγητής για το Ταμείο Ανάκαμψης και μέλος της 27μελούς Ομάδας Εργασίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον έλεγχο εφαρμογής του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ο έλληνας ευρωβουλευτής υπογραμμίζει κλείνοντας πως «η δίκαιη, διαφανής και χωρίς καθυστερήσεις αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου ανάκαμψης δεν φαίνεται να αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα της ΝΔ. Και δυστυχώς το διακύβευμα είναι πολύ μεγάλο, μιας και από την επιτυχία του προγράμματος δεν εξαρτάται μόνο η ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας και η ορθοπόδοση της ελληνικής κοινωνίας. Αλλά και το μέλλον του ευρωπαϊκού πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης, μιας και πολλοί συνδέουν το ενδεχόμενο μονιμοποίησης ή και επέκτασης του Ταμείου ανάκαμψης με την επιτυχία του προγράμματος».

Ακολουθεί το πλήρες άρθρο:

Εθνικό Σχέδιο «Ελλάδα 2.0»: Οι ανησυχητικές επιπτώσεις των καθυστερήσεων στην υλοποίηση του 

* Του Δημήτρη Παπαδημούλη

Τον Αύγουστο του 2021 εγκρίθηκε από το Ελληνικό Κοινοβούλιο η συμφωνία χρηματοδότησης για τις επιχορηγήσεις και τα δάνεια του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, «Ελλάδα 2.0» (ΕΣΑΑ). Τον ίδιο μήνα, ακολούθησε η εκταμίευση της προχρηματοδότησης που δικαιούνταν η χώρα, συνολικού ύψους 3,96 δισ. ευρώ. Με καθυστέρηση μηνών, τον Δεκέμβριο 2021, οι ελληνικές Αρχές υπέβαλαν το πρώτο αίτημα πληρωμής στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ως αποτέλεσμα, η εκταμίευση να πραγματοποιηθεί με πάνω από έξι μήνες καθυστέρηση από τον αρχικό προγραμματισμό.

Η καθυστέρηση στην εκταμίευση της πρώτης δόσης είναι ανησυχητική και θέτει την επιτυχία του προγράμματος σε κίνδυνο. Ιδίως εάν λάβει κανείς υπόψη ότι η εκπλήρωση των δεκαπέντε οροσήμων που συνδέονταν με την πρώτη δόση δεν παρουσίαζε μεγάλο δείκτη δυσκολίας, σε σύγκριση με τις απαιτήσεις των επόμενων αιτημάτων πληρωμής. Και αυτό, διότι τα εν λόγω ορόσημα δεν αφορούσαν σε «σκληρούς» δείκτες υλοποίησης.

Η πορεία υλοποίησης του «Ελλάδα 2.0» υπολείπεται σημαντικά σε σχέση με τον αρχικό προγραμματισμό. Αυτό προκύπτει από τα απολογιστικά στοιχεία πραγματοποίησης του σκέλους δαπανών του Κρατικού Προϋπολογισμού για το έτος 2021, αλλά και από τη μετατόπιση της πρώτης πληρωμής κατά σχεδόν 7 μήνες σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό της.

Το γεγονός αυτό καθιστά επισφαλείς τις προβλέψεις του Προϋπολογισμού και για το έτος 2022, μιας και η εκτίμησή του για αύξηση του ΑΕΠ κατά 4,5% το 2022 στηρίζεται στην αναμενόμενη απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και στην πρόβλεψη δαπανών από αυτό, ύψους 3,2 δισ. ευρώ.

Το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο, στη γνώμη του για το αναθεωρημένο μεσοπρόθεσμο 2022–2025, το οποίο κατέθεσε πρόσφατα η ελληνική κυβέρνηση στην Κομισιόν, εκφράζει παρόμοιες ανησυχίες επισημαίνοντας ότι η μεγάλη εξάρτηση της αναπτυξιακής πορείας της χώρας από το Ελλάδα 2.0 εκθέτει το πρόγραμμα σε κινδύνους εφαρμογής. Παράλληλα, τονίζει ότι ο προγραμματισμός των δημόσιων επενδύσεων διαφοροποιείται σημαντικά σε σχέση με το περσινό μεσοπρόθεσμο, κυρίως ως προς την αυξημένη επίδραση των δαπανών που χρηματοδοτούνται από το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Αυτό εκθέτει το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων σε κινδύνους εφαρμογής του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Επίσης, το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο σημειώνει ότι το αναθεωρημένο μεσοπρόθεσμο εμφανίζει έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο που, αν και μειώνεται διαχρονικά, καταλήγει σε αρκετά υψηλότερο επίπεδο από το προηγούμενο μεσοπρόθεσμο, ενώ υπογραμμίζει ότι η επίδραση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, αναμένεται να είναι αρνητική, κυρίως λόγω της αύξησης των εισαγωγών που μπορεί να συνοδεύει ένα αυξημένο επίπεδο επενδύσεων. Στη γνώμη του το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο καταλήγει στη σοβαρή πιθανότητα διατήρησης των δίδυμων ελλειμμάτων στην ελληνική οικονομία, τα οποία και θα θέσουν περιορισμούς στην χρηματοδότηση των δημόσιων οικονομικών της.

Αντίστοιχους προβληματισμούς εγείρει και ο ρυθμός απορρόφησης της συνολικής ευρωπαϊκής συνδρομής που αντιστοιχεί στη χώρα για το ΕΣΠΑ 2014-2020, ύψους περίπου 18,8 δισ. ευρώ. Η απορρόφηση των ευρωπαϊκών πόρων, μέχρι 31-12-2021, ανήλθε σε 69,8%. Ωστόσο, αν αφαιρεθούν οι δράσεις COVID, η απορρόφηση του ΕΣΠΑ μειώνεται σε ένα ποσοστό της τάξης του 43% – δύο χρόνια πριν από τη λήξη της επιλέξιμης περιόδου, στο τέλος του 2023! Υπενθυμίζεται, ότι η σημερινή κυβέρνηση «παρέλαβε» ουσιαστικά απορρόφηση ΕΣΠΑ 35,45% (5,7 δισ. ευρώ), στο τέλος του 2019.

Πέρα, όμως, από τις όποιες καθυστερήσεις στην απορρόφηση των ευρωπαϊκών πόρων, αλλά και τη συνειδητή επιλογή της κυβέρνησης Μητσοτάκη να τους κατανείμει σε λίγους και ισχυρούς, επιλογή που έχει επανειλημμένως αναδειχθεί και κατακριθεί από τον ΣΥΡΙΖΑ–ΠΣ, ανησυχίες εγείρει και το κλίμα αμφιβολίας και δυσπιστίας που παρατηρείται στην αγορά, λόγω της ανεπαρκούς ενημέρωσης για τις διαδικασίες ένταξης των επιχειρήσεων στις δράσεις του σχεδίου ανάκαμψης. Όπως και για τις αρμόδιες υπηρεσίες για την αξιολόγηση των αιτήσεων υπαγωγής. Οι εξωτερικοί σύμβουλοι που προσφέρουν σχετικές υπηρεσίες είναι λίγοι και συχνά ελλιπώς ενημερωμένοι, ενώ οι επιχειρήσεις, ειδικά οι μικρομεσαίες, αδυνατούν να επωμιστούν το κόστος τους. Η κυβέρνηση της ΝΔ δεν ακολούθησε, ούτε εδώ, το παράδειγμα άλλων χωρών, όπως η Δανία ή Κροατία, οι οποίες διαθέτουν μέρος των πόρων από το Ταμείο ανάκαμψης για τη δημιουργία δωρεάν προγραμμάτων κατάρτισης.

H δίκαιη, διαφανής και χωρίς καθυστερήσεις αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου ανάκαμψης δεν φαίνεται να αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα της ΝΔ. Και δυστυχώς το διακύβευμα είναι πολύ μεγάλο, μιας και από την επιτυχία του προγράμματος δεν εξαρτάται μόνο η ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας και η ορθοπόδοση της ελληνικής κοινωνίας. Αλλά και το μέλλον του ευρωπαϊκού πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης, μιας και πολλοί συνδέουν το ενδεχόμενο μονιμοποίησης ή και επέκτασης του Ταμείου ανάκαμψης με την επιτυχία του προγράμματος.

* Ο Δημήτρης Παπαδημούλης είναι Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, επικεφαλής της Ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, σκιώδης εισηγητής για το Ταμείο Ανάκαμψης και μέλος της 27μελούς Ομάδας Εργασίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον έλεγχο εφαρμογής του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας

Σύμφωνα με τον Επικεφαλής της Ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και μέλος της Ομάδας Εργασίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον έλεγχο εφαρμογής του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «οι κυβερνήσεις πρέπει να καθιερώσουν διαφανή, αξιόπιστα και συγκρίσιμα πρότυπα προληπτικών και κατασταλτικών αξιολογήσεων των επιπτώσεων, ειδικά για μεγάλες επενδύσεις και έργα».

Πράγμα που ουδόλως συμβαίνει στην Ελλάδα: «Η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε να αναθέσει ένα μεγάλο μέρος των ελέγχων στον ιδιωτικό τομέα. Με την εξαίρεση της Αρχής Ελέγχου (ΕΔΕΛ), το υπόλοιπο μέρος των επιτόπιων και διοικητικών ελέγχων το αναλαμβάνουν ορκωτοί ελεγκτές και άλλοι οικονομικοί φορείς του ιδιωτικού τομέα».

Ακολουθεί το πλήρες άρθρο:

Αξιοποίηση Ταμείου Ανάκαμψης: Οι καθυστερήσεις και το έλλειμμα διαφάνειας θέτουν σε κίνδυνο την επιτυχία του προγράμματος

*του Δημήτρη Παπαδημούλη

Είναι πλέον κοινός τόπος ότι ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για την ανάκαμψη της ευρωπαϊκής οικονομίας από τις επιπτώσεις της πανδημίας και για τον μετασχηματισμό της προς μια κατεύθυνση βιώσιμης και συμπεριληπτικής ανάπτυξης. Πέρα από τις έντονες ανησυχίες που έχουν επανειλημμένως διατυπωθεί για την επιλογή της κυβέρνησης να διοχετεύσει την συντριπτική πλειονότητα των πόρων σε λίγους και ισχυρούς, αφήνοντας πίσω την ευρύτερη κοινωνία και τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, προβληματισμούς εγείρει και η διαδικασία, με την οποία η κυβέρνηση αποφάσισε να υλοποιήσει το σχέδιο «Ελλάδα 2.0», όπως αυτή αποτυπώνεται στο Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου (ΣΔΕ) του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ).

Το Κέντρο Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής (CEPS) δημοσίευσε έκθεση, η οποία εντοπίζει τις βασικές προκλήσεις που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν τα κράτη-μέλη κατά την εφαρμογή των εθνικών σχεδίων Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και οι οποίες θα κρίνουν την επιτυχία του Μηχανισμού, μιας και αν δεν ξεπεραστούν θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά τη διαδικασία της ανάκαμψης. Σε ποιο βαθμό το ΣΔΕ του ΤΑΑ αντιμετωπίζει τις προκλήσεις αυτές;

Σύμφωνα με την έκθεση του CEPS, μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που καλούνται τα κράτη-μέλη να αντιμετωπίσουν, λαμβάνοντας υπόψη και τον ρυθμό αξιοποίησης πόρων κατά την προγραμματική περίοδο 2014-2020, είναι οι καθυστερήσεις στην εκκίνηση του προγράμματος. Εάν ο Μηχανισμός δεν καταφέρει να επανεκκινήσει σύντομα την οικονομία της ΕΕ και την κοινωνική συνοχή, ελλοχεύουν σημαντικοί κίνδυνοι, τόσο για την αγορά εργασίας, όσο και για τις υγιείς επιχειρήσεις που έχουν πληγεί από την πανδημία.

Οι σημαντικότερες διαφορές μεταξύ του ΣΔΕ του ΤΑΑ και του ΣΔΕ του ΕΣΠΑ 2014-2020 είναι ότι στο πρώτο, αφενός, δεν υπάρχουν Διαχειριστικές Αρχές ανά τομέα, αλλά «Ομάδες Κρούσης» ανά Υπουργείο, που έχουν εν μέρει τις αρμοδιότητες Διαχειριστικής Αρχής και, αφετέρου, ότι μεγάλο μέρος των διαδικασιών (κυρίως οι έλεγχοι και οι επαληθεύσεις) ανατίθενται σε εξωτερικούς συμβούλους αντί για τις Διαχειριστικές Αρχές του ΕΣΠΑ. Η συμβολή αυτών των λύσεων στην επιτάχυνση και απλοποίηση της διαδικασίας είναι αμφίβολη και ενδεχομένως να φέρνουν τα αντίθετα αποτελέσματα από τα επιδιωκόμενα. Η πρόσληψη συμβούλων όχι μόνο δεν συμβάλλει στην αποτελεσματικότητα της διαδικασίας, αλλά απαιτεί διαγωνιστικές διαδικασίες και αυξάνει τις ανάγκες συντονισμού, συνεπώς απαιτεί περισσότερο χρόνο.

Τελικά το ΣΔΕ του ΤΑΑ δεν αναμένεται να αυξήσει την ταχύτητα εκταμίευσης και αξιοποίησης των πόρων σε σχέση με αυτό του ΕΣΠΑ 2014-2020. Άλλωστε, τα μέχρι σήμερα δεδομένα αυτό δείχνουν. Η εκταμίευση που καταγράφει αυτή τη στιγμή το Ταμείο καταγράφεται ως εξαιρετικά χαμηλή στα 150 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, έχουν ήδη αρχίσει να καταγράφονται καθυστερήσεις καθώς η 1^η δόση -3,2 δις. ευρώ- που αναμενόταν να καταβληθεί στη χώρα το 3^ο τρίμηνο του 2021, μετά την ολοκλήρωση των πρώτων οροσήμων, ακόμη δεν έχει καταβληθεί. Η μετατόπιση αυτής της εκταμίευσης, μετατοπίζει με τη σειρά της και την περίοδο διοχέτευσης των πόρων στην πραγματική οικονομία.

Σε κίνδυνο η διαφάνεια και ο αποτελεσματικός συντονισμός

Επιπρόσθετα, σύμφωνα με τη μελέτη του CEPS, προκειμένου η συνολική ανάκαμψη να έχει διαρκή επίδραση στην οικονομία, η επιλογή και η παρακολούθηση των επενδύσεων πρέπει να είναι ορθή και η δημόσια διοίκηση πρέπει να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική και στην εποπτεία του ιδιωτικού τομέα.

Στο πλαίσιο αυτό, χρειάζεται να καθιερωθεί ένας αποτελεσματικός μηχανισμός ένταξης των επενδύσεων και των μεταρρυθμίσεων στο Ταμείο Ανάκαμψης, με αποτελεσματικές διαδικασίες ελέγχου. Δεδομένου ότι η εκταμίευση των πόρων συνδέεται με την υλοποίηση οροσήμων, πρέπει να δοθεί έμφαση όχι μόνο στη διαδικασία, αλλά και στο αποτέλεσμα. Ως εκ τούτου, απαιτείται ενίσχυση των μηχανισμών κατασταλτικού (ex post) ελέγχου, αξιολόγησης και επιβολής κυρώσεων. Οι κυβερνήσεις πρέπει να καθιερώσουν διαφανή, αξιόπιστα και συγκρίσιμα πρότυπα προληπτικών και κατασταλτικών αξιολογήσεων των επιπτώσεων, ειδικά για μεγάλες επενδύσεις και έργα.

Η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε να αναθέσει ένα μεγάλο μέρος των ελέγχων στον ιδιωτικό τομέα. Με την εξαίρεση της Αρχής Ελέγχου (ΕΔΕΛ), το υπόλοιπο μέρος των επιτόπιων και διοικητικών ελέγχων το αναλαμβάνουν ορκωτοί ελεγκτές και άλλοι οικονομικοί φορείς του ιδιωτικού τομέα.

Αυτή η επιλογή του ΣΔΕ ενδεχομένως να προκαλέσει προβλήματα στην αποτελεσματικότητα και στον συντονισμό του ελεγκτικού έργου. Επιπρόσθετα, στην περίπτωση του πρώτου επιπέδου ελέγχου, οι Φορείς Υλοποίησης των έργων οφείλουν να αναθέσουν σε εξωτερικό ελεγκτή τον έλεγχο των έργων που οι ίδιοι υλοποιούν. Τίθεται εδώ ζήτημα ουσιαστικής ανεξαρτησίας του ελεγκτή σε σχέση με τον ελεγχόμενο και, επομένως, αποτελεσματικότητας της ελεγκτικής διαδικασίας. Οι δύο αυτές παράμετροι αυξάνουν το βαθμό αβεβαιότητας στην επίτευξη του στόχου διασφάλισης της διαφάνειας.

Απουσία περιφερειακής διάστασης

Η έκθεση του CEPS υπογραμμίζει ότι για να επιτευχθούν καλύτερα αποτελέσματα, το Εθνικό Σχέδιο ανάκαμψης απαιτεί την ενεργό συμμετοχή των τοπικών και Περιφερειακών Αρχών. Η υλοποίησή του συγκεντρωτικά, αποκλειστικά σε εθνικό επίπεδο μπορεί να μειώσει αντί να αυξήσει τον επιθυμητό αντίκτυπο. Τα σχέδια θα πρέπει να προσδιορίζουν τους κατάλληλους φορείς υλοποίησης σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας.

Η επιλογή της κυβέρνησης για απουσία περιφερειακής διάστασης στο «Ελλάδα 2.0» (σε αντίθεση με το ΕΣΠΑ και τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματά του, στα οποία κατανέμεται περίπου το ένα τρίτο των πόρων) είναι στρατηγική της απόφαση, με βάση την οποία διαμορφώνεται το σχετικό ΣΔΕ. Το ΕΣΠΑ είναι υποχρεωμένο να προσθέσει διαδικασίες συντονισμού μεταξύ των Περιφερειακών και Τομεακών Προγραμμάτων, ενώ το ΣΔΕ του ΤΑΑ όχι.

Εν κατακλείδι, πέρα από τις ενστάσεις και τις σχετικές προτάσεις του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, αλλά και φορέων της αγοράς για την ικανότητα του ελληνικού σχεδίου να δημιουργήσει επαρκή εγχώρια προστιθέμενη αξία, ο τρόπος εφαρμογής του σχεδίου από την κυβέρνηση της ΝΔ φαίνεται να θέτει σε κίνδυνο την αποτελεσματικότητα και κατ’ επέκταση την επιτυχία του προγράμματος.

* Ο Δημήτρης Παπαδημούλης είναι Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Επικεφαλής της Ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, Συντονιστής της Ευρωομάδας της Αριστεράς (The Left) στην Επιτροπή Προϋπολογισμών (BUDG) και μέλος της Ομάδας Εργασίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον έλεγχο εφαρμογής του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας

Στο άρθρο με τίτλο «Εθνικό σχέδιο ανάκαμψης: Η αδιαφάνεια και τα τετελεσμένα για τα 30 δισ. ευρώ κρύβουν μονομέρειες, σκοπιμότητες και συμφέροντα», o Ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ εξετάζει το Eθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης, που «η κυβέρνηση επέλεξε συνειδητά την μετατροπή του σε μονοκομματικό σχέδιο».
Όπως υπογραμμίζει ο Δημήτρης Παπαδημούλης, το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης, εδώ και πολλούς μήνες «η κυβέρνηση το επεξεργάστηκε εν κρυπτώ, εξ ολοκλήρου πίσω από κλειστές πόρτες, δίχως την παραμικρή διαβούλευση με τη Βουλή, τα κόμματα της αντιπολίτευσης, την τοπική και περιφερειακή Αυτοδιοίκηση, τους κοινωνικούς και παραγωγικούς φορείς».

Το αποτέλεσμα είναι «να καταργείται σκόπιμα κάθε δυνατότητα ουσιαστικής και σε βάθος μελέτης και αξιολόγησής του, όσο και η έγκαιρη κατάθεση επεξεργασμένων εναλλακτικών προτάσεων, δεδομένων των πολύ στενών χρονικών περιθωρίων που σκόπιμα έχει αφήσει η κυβέρνηση».

Ο Επικεφαλής της Ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ επισημαίνει ότι ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας των 672,5 δισ. ευρώ και τα 30,5 δισ. ευρώ που αναλογούν στη χώρα μας, «ανήκουν  στην Ελλάδα και όχι σε κάποιο κόμμα». Και «αποτελούν μια ευκαιρία που δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να πάει χαμένη. Ειδικά για την Ελλάδα, είναι -ή μάλλον, θα μπορούσε να είναι- η ευκαιρία να αντιμετωπίσει συσσωρευμένα προβλήματα, ελλείψεις και παθογένειες με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον».

Ακολουθεί το πλήρες άρθρο:

Εθνικό σχέδιο ανάκαμψης: Η αδιαφάνεια και τα τετελεσμένα για τα 30 δισ. ευρώ κρύβουν μονομέρειες, σκοπιμότητες και συμφέροντα

του Δημήτρη Παπαδημούλη*

Πριν λίγες ημέρες, η κυβέρνηση παρουσίασε την πρότασή της για το σχέδιο αξιοποίησης των 30,5 δισ. ευρώ (17,8 δισ. ευρώ σε επιδοτήσεις και 12,7 δισ. σε δάνεια) που αναλογούν στην Ελλάδα, από το σύνολο των 672,5 δισ. ευρώ του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF).

Ένα σχέδιο που εδώ και πολλούς μήνες η κυβέρνηση επεξεργάστηκε εν κρυπτώ, ενώ το κρατούσε επτασφράγιστο μυστικό στο εσωτερικό της χώρας. Παρότι το προσχέδιο των 700 σελίδων είχε κατατεθεί στην Κομισιόν από τον Νοέμβριο και η κυβέρνηση το «διέρρευσε» προς επιλεγμένους μόνο παραλήπτες στο εξωτερικό, μεταξύ των οποίων και Γερμανός ευρωβουλευτής της Δεξιάς!

Το κυβερνητικό σχέδιο πολλών εκατοντάδων σελίδων, καταρτίστηκε εξ ολοκλήρου πίσω από κλειστές πόρτες, δίχως την παραμικρή διαβούλευση με τη Βουλή, τα κόμματα της αντιπολίτευσης, την τοπική και περιφερειακή Αυτοδιοίκηση, τους κοινωνικούς και παραγωγικούς φορείς.

Η κυβέρνηση επέλεξε συνειδητά την μετατροπή του εθνικού σχεδίου σε μονοκομματικό σχέδιο. Το φέρνει εσπευσμένα ως τετελεσμένο ενώπιον της Βουλής με μια βεβιασμένη και προσχηματική διαδικασία. Για να το καταθέσει και επίσημα στην Κομισιόν μέσα στον Απρίλιο, με μια επίφαση δημοκρατικής συμμετοχής. Και μόνο μετά την οριστική έγκρισή του από την Κομισιόν, σκοπεύει να το φέρει στη Βουλή ως σχέδιο νόμου.

Η κυβέρνηση της ΝΔ είχε εδώ και αρκετούς μήνες τη δυνατότητα να προχωρήσει σε διευρυμένο και ουσιαστικό διάλογο. Ωστόσο, επέλεξε για ακόμη μία φορά την πλήρη αδιαφάνεια, τα στεγανά και τη μυστικοπάθεια. Αυτή η συνειδητή επιλογή υπηρετεί κομματικές σκοπιμότητες και συγκεκριμένες επιδιώξεις και συμφέροντα.

Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας των 672,5 δισ. ευρώ και τα 30,5 δισ. ευρώ που μας αναλογούν, αποτελούν μια σημαντική ευκαιρία και μια θετική πρόκληση. Ανήκουν  στην Ελλάδα και όχι σε κάποιο κόμμα. Μια ευκαιρία που δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να πάει χαμένη. Ειδικά για την Ελλάδα, είναι -ή μάλλον, θα μπορούσε να είναι- η ευκαιρία να αντιμετωπίσει συσσωρευμένα προβλήματα, ελλείψεις και παθογένειες με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον.

Τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης, παρότι σημαντικά, αποδεικνύονται ήδη ανεπαρκή, δεδομένης της έκτασης και των συνεπειών της πανδημίας σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αποτελούν, όμως, μια ισχυρή ένεση ρευστότητας με υψηλά κονδύλια που, αν χρησιμοποιηθούν σωστά και κατευθυνθούν με σχέδιο στις πραγματικές ανάγκες και προκλήσεις, μπορούν να θέσουν τις βάσεις για μια δίκαιη και βιώσιμη ανάκαμψη χωρίς αποκλεισμούς.

Το κυβερνητικό σχέδιο είναι εκτεταμένο. Η κυβερνητική σπουδή καταργεί σκόπιμα κάθε δυνατότητα ουσιαστικής και σε βάθος μελέτης και αξιολόγησής του, όσο και την έγκαιρη κατάθεση επεξεργασμένων εναλλακτικών προτάσεων, δεδομένων των πολύ στενών χρονικών περιθωρίων που σκόπιμα έχει αφήσει η κυβέρνηση.

Ακόμη και με μια πρώτη ματιά, όμως, εντύπωση προκαλεί η ανεπαρκής ενίσχυση του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Αν κάτι κατέστησε πιο έκδηλο από ποτέ αυτή η πανδημία, είναι η αξία του πανανθρώπινου δημόσιου αγαθού της υγείας και η ανάγκη προστασίας της.

Κεντρικός άξονας του εθνικού σχεδίου Ανάπτυξης πρέπει να είναι η ενίσχυση των υποδομών και των δημόσιων αγαθών. Η εγκατάλειψη των δημοσίων επενδύσεων την τελευταία δεκαετία, ιδιαίτερα στην Υγεία, την δημόσια Εκπαίδευση και τις Μεταφορές, επιβάλλει τον εκσυγχρονισμό και την ανανέωσή τους, ώστε να προσελκύσουν με την σειρά τους περισσότερες ιδιωτικές επενδύσεις, και να αντιμετωπίσουν την μεγάλη αποεπένδυση της τελευταίας δεκαετίας.

Το ζητούμενο για την χώρα είναι να «πιάσουν τόπο» τα κονδύλια με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον, την κοινωνική και οικονομική συνοχή, την κοινωνική δικαιοσύνη, την περιφερειακή σύγκλιση, την περιβαλλοντική βιωσιμότητα και τη δημιουργία προστιθέμενης αξίας.

Η αντιμετώπιση της κρίσης της πανδημίας πάει χέρι με χέρι με την αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής κρίσης. Έτσι, οι βάσεις για την ανάκαμψη θα πρέπει αποκτήσουν σαφές περιβαλλοντικό πρόσημο. Για την Ελλάδα, κρίσιμος είναι ιδίως ο τομέας της ενέργειας. Τα σχετικά κονδύλια δεν θα πρέπει να δοθούν αποκλειστικά σε μεγάλες πολυεθνικές για την υλοποίηση συγκεντρωμένων έργων μεγάλης κλίμακας, αλλά ένα σημαντικό τμήμα τους να διοχετευτεί για τον εκδημοκρατισμό της παραγωγής, εξοικονόμησης και κατανάλωσης ενέργειας. Με την αξιοποίηση και εξάπλωση των ενεργειακών κοινοτήτων, την αποκέντρωση της παραγωγής, την τοπικότητα και την ανάπτυξη τοπικών δικτύων. Η πράσινη μετάβαση θα πρέπει να εκτείνεται στο σύνολο της επικράτειας και να είναι πραγματικά πράσινη αλλά και δίκαιη, χωρίς να αφήνει κανέναν πολίτη και καμιά περιοχή πίσω.

Σε σχέση δε με τη ψηφιακή μετάβαση, οι σχετικές δράσεις δεν θα πρέπει να περιορίζονται στην ενίσχυση της προσφοράς των ψηφιακών προϊόντων με κυρίως ωφελούμενες τις πολυεθνικές επιχειρήσεις του κλάδου, αλλά να αντιμετωπίζουν ουσιαστικά το πρόβλημα του ψηφιακού αποκλεισμού, των ψηφιακών ανισοτήτων και των ψηφιακών δικαιωμάτων. Να μεριμνούν με οργανωμένο τρόπο για την ψηφιακή αναβάθμιση των ελληνικών επιχειρήσεων, ιδίως των μικρομεσαίων, τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό της διοίκησης και την ενίσχυση της διοικητικής και οικονομικής αποκέντρωσης.

Μια ιδιαίτερα σημαντική διάσταση του εθνικού σχεδίου είναι επίσης η ανάγκη δημιουργίας εγχώριας προστιθέμενης αξίας από τις επενδύσεις που θα υλοποιηθούν. Ειδικά για την Ελλάδα, η δημιουργία εσωτερικής προστιθέμενης αξίας αποτελεί καθοριστικό κριτήριο για την επιτυχία της ανάκαμψης και τη θέση στέρεων βάσεων για μια δίκαιη και βιώσιμη ανάπτυξη.

Να ασχοληθούμε δηλαδή, όχι μόνο με τους στόχους αλλά και με τα μέσα που θα τους πετύχουν. Για παράδειγμα, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η ηλεκτροκίνηση, η κυκλική οικονομία, τα προγράμματα «Εξοικονομώ» και τα εργαλεία της ψηφιοποίησης θα έλθουν αποκλειστικά με εισαγωγές ή μήπως ένα σημαντικό μέρος τους μπορεί να παραχθεί στην Ελλάδα; Εάν  η χώρα στηριχτεί αποκλειστικά σε εισαγωγές, θα υποστούμε διπλή ζημιά, αφενός γιατί θα χάσουμε μια σημαντική ευκαιρία απασχόλησης και αφετέρου θα βρεθούμε με ένα χαώδες εξωτερικό έλλειμμα και ένα διογκούμενο δημόσιο χρέος, που ήδη βρίσκεται στο 208% του ΑΕΠ.

Έχει λοιπόν πρωτεύουσα σημασία η επικέντρωση των επενδύσεων στην παραγωγή. Για να βελτιωθούν οι εξαγωγές, η ανταγωνιστικότητα και τελικά η εθνική  προστιθέμενη αξία. Πράγμα που σημαίνει μαζική απασχόληση, υψηλή κατάρτιση σε σύγχρονους τεχνολογικούς τομείς αλλά επίσης ποιοτικές θέσεις εργασίας και εισόδημα για τους νέους.

Πέρα, λοιπόν, από το ίδιο το περιεχόμενο του σχεδίου, καθοριστικής σημασίας θα είναι και ο τρόπος υλοποίησής του. Οι ελκυστικοί τίτλοι και η ωραιοποιημένη επικοινωνιακή συσκευασία της κυβερνητικής πρότασης, δεν μπορούν να υπερκαλύψουν τα στεγανά και την αδιαφάνεια. Ούτε να κρύψει την ανάγκη αξιοποίησης και διάθεσης των κονδυλίων με χρηστή διαχείριση και γνώμονα το δημόσιο συμφέρον και όχι για την εξόφληση πολιτικών γραμματίων προς όφελος λίγων και ισχυρών «ημετέρων».

* Ο Δημήτρης Παπαδημούλης είναι Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Επικεφαλής της Ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, Συντονιστής της Ευρωομάδας της Αριστεράς (Τhe Left) στην Επιτροπή Προϋπολογισμών (BUDG), σκιώδης εισηγητής για το Ταμείο Ανάκαμψης και μέλος της Ομάδας Εργασίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον έλεγχο εφαρμογής του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.