«Η Αγία Σοφία έχει ισχυρή συμβολική, ιστορική και παγκόσμια αξία» υπογραμμίζει ο Σαρλ Μισέλ, επισημαίνοντας πως «ως ιδρυτικό μέλος της Συμμαχίας των Πολιτισμών, η Τουρκία έχει δεσμευτεί να προωθήσει τον διαθρησκευτικό, διαπολιτισμικό διάλογο, προωθώντας την ανεκτικότητα και την συνύπαρξη. Υπό αυτό το πρίσμα, η ΕΕ θα συνεχίσει να θέτει το θέμα στις επαφές μας με τις τουρκικές αρχές».

Στην επιστολή του ο επικεφαλής της ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου για την απαράδεκτη απόφαση Ερντογάν να μετατρέψει την Αγία Σοφία σε τζαμί, τονίζοντας μεταξύ άλλων πως «θα πυροδοτήσει νέο γύρο εντάσεων και αντιπαραθέσεων και θα αποτελέσει έναν επιπρόσθετο λόγο αστάθειας στην περιοχή».

Ακολουθεί ολόκληρη η επιστολή απάντησης του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ (μεταφρασμένη στα ελληνικά)

Αξιότιμε ευρωβουλευτή,

Σας ευχαριστώ για την επιστολή της 11^ης Ιουλίου με την οποία εκφράζετε την βαθιά απογοήτευσή σας σχετικά με την απόφαση της Τουρκίας να μετατρέψει την Αγία Σοφία σε τζαμί.

Όσον αφορά τις αντιδράσεις της ΕΕ, σας υπενθυμίζω ότι στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ στις 13 Ιουλίου οι υπουργοί Εξωτερικών καταδίκασαν την τουρκική απόφαση για την μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί. Ο ύπατος εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για θέματα εξωτερικής πολιτικής, Ζοζέπ Μπορέλ, σημείωσε μετά τη συνάντηση ότι υπάρχει ευρεία υποστήριξη στο κάλεσμα να επανεξεταστεί επειγόντως και να αναιρεθεί η απόφαση αυτή από τις τουρκικές αρχές, προσθέτοντας ότι η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί θα τροφοδοτήσει αναπόφευκτα δυσπιστία, θα προωθήσει εκ νέου τις διαφορές μεταξύ διαφορετικών θρησκευτικών κοινοτήτων και θα υπονομεύσει τις προσπάθειές μας για διάλογο και συνεργασία.

Η Αγία Σοφία έχει ισχυρή συμβολική, ιστορική και παγκόσμια αξία. Ως ιδρυτικό μέλος της Συμμαχίας των Πολιτισμών, η Τουρκία έχει δεσμευτεί να προωθήσει τον διαθρησκευτικό, διαπολιτισμικό διάλογο, προωθώντας την ανεκτικότητα και την συνύπαρξη. Υπό αυτό το πρίσμα, η ΕΕ θα συνεχίσει να θέτει το θέμα στις επαφές μας με τις τουρκικές αρχές.

Η επιστολή του Δημ. Παπαδημούλη εστάλη στις 11 Ιουλίου προς τον Ύπατο Εκπρόσωπο Εξωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ζοζέπ Μπορέλ, την Πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν, τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ και τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Νταβίντ Σασόλι, έπειτα από την απαράδεκτη απόφαση του Τούρκου Προέδρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, να μετατρέψει την Αγία Σοφία, ένα μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, σε τζαμί. Σε αυτή ο επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία ζητούσε από τους επικεφαλής των ευρωπαϊκών θεσμών να κινητοποιήσουν επειγόντως όλα τα διαθέσιμα πολιτικά μέσα, προκειμένου να αποτραπεί η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί.

Στην απάντησή του ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δεσμεύεται ότι θα συνεχίσει να ενημερώνεται και θα ασχοληθεί με το ζήτημα με τους Τούρκους συνομιλητές, υπογραμμίζονταςπαράλληλα πως «με την απόφαση για μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, η Τουρκία χάνει την ευκαιρία να αποδείξει τη δέσμευσή της στην προώθηση του διαθρησκευτικού και διαπολιτιστικού διαλόγου και την προώθηση της ανοχής και της συνύπαρξης».

Ολόκληρη η απάντηση του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Νταβίντ Σασόλι (μεταφρασμένη στα ελληνικά):

Αγαπητέ κ. Παπαδημούλη,
Αξιότιμε συνάδελφε

Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την επιστολή σας της 11^ης Ιουλίου, σχετικά με την απόφαση του τούρκου Προέδρου να αλλάξει το καταστατικό της Αγίας Σοφίας, ενός ναού του έκτου αιώνα στην Κωνσταντινούπολη, από μουσείο σε τζαμί.

Ως μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της Βυζαντινής εποχής, η Αγία Σοφία έχει μια ισχυρή πολιτιστική, ιστορική και πανανθρώπινη αξία. Για σχεδόν έναν αιώνα υπήρξε σύμβολο ανεκτικότητας και διαλόγου και ένα από τα τουριστικά μνημεία της Τουρκίας με τις περισσότερες επισκέψεις.

Είναι επομένως βαθύτατα λυπηρό που μια τέτοια απόφαση ελήφθη από τις τουρκικές αρχές, αγνοώντας τα εκατομμύρια των πολιτών στην Τουρκία αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο που είναι βαθιά συνδεδεμένοι με την Αγία Σοφία ως σύμβολο διαλόγου και συμφιλίωσης. Ως ιδρυτικό μέλος της Πολιτιστικής Συμμαχίας του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών (UNAOC), η Τουρκία χάνει την ευκαιρία να αποδείξει τη δέσμευσή της στην προώθηση του διαθρησκευτικού και διαπολιτιστικού διαλόγου και την προώθηση της ανοχής και της συνύπαρξης.

Η Αγία Σοφία είναι εγγεγραμμένη στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως μουσείο. Από τον τίτλο αυτόν, προκύπτουν συγκεκριμένες νομικές δεσμεύσεις και υποχρεώσεις. Η UNESCO εξέφρασε τη λύπη της για το γεγονός ότι η τουρκική απόφαση δεν αποτέλεσε ούτε αντικείμενο συζήτησης ούτε κοινοποίησης εκ των προτέρων. Με αυτό το πνεύμα, η UNESCO«κάλεσε τις τουρκικές αρχές να ξεκινήσουν ένα διάλογο χωρίς καθυστέρηση, προκειμένου να αποφευχθεί η οπισθοδρόμηση από την καθολική αξία αυτής της εξαιρετικής κληρονομιάς, της οποίας η διατήρηση θα επανεξεταστεί από την Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς στην επόμενη σύνοδό της».

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο παραμένει σταθερά προσηλωμένο στη διατήρηση της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Επιτρέψτε μου να σας διαβεβαιώσω ότι θα συνεχίσω να ενημερώνομαι για το θέμα και θα ασχοληθώ με το ζήτημα στις επαφές με τους Τούρκους συνομιλητές μας.

Ειλικρινά δικός σας,
Νταβίντ Σασόλι

Η επιστολή του έλληνα Αντιπροέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου εστάλη προς τον Ύπατο Εκπρόσωπο Εξωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ζοζέπ Μπορέλ, την Πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν, τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ και τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Νταβίντ Σασόλι,  έπειτα από την «απαράδεκτη απόφαση που ελήφθη χθες 10 Ιουλίου από τον Τούρκο Πρόεδρο, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, να μετατρέψει την Αγία Σοφία, ένα μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, σε τζαμί».

Σημειώνεται πως στην κατεπείγουσα ερώτησή του, ενόψει της εξέτασης στις 2 Ιουλίου από το τουρκικό Συμβούλιο της Επικρατείας του αιτήματος ακύρωσης του προεδρικού διατάγματος του Μουσταφά Κεμάλ που μετέτρεψε το 1934 την Αγία Σοφία σε μουσείο και με δεδομένο ότι ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, πρωτοστατούσε σε αυτή την προσπάθεια, ο επικεφαλής της ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία καλούσε την Κομισιόν να πάρει θέση, ρωτώντας την ποιες «πρωτοβουλίες προτίθεται να αναλάβει ούτως ώστε να προστατευθεί ο ιστορικό-θρησκευτικός χαρακτήρας της Αγίας Σοφίας, παραμένοντας μουσείο, και να μην υλοποιηθεί αυτή η πρόθεση εκ μέρους της Τουρκίας».

Υπογραμμίζοντας το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με το οποίο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει αντιταχθεί σε οποιεσδήποτε προσπάθειες μετατροπής της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, καθώς και την Συνθήκη της UNESCO για την προστασία της παγκόσμιας πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς, σύμφωνα με την οποία οποιεσδήποτε μετατροπές σε μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO δεν επιτρέπονται χωρίς την δική της συγκατάθεση, ο Δημ. Παπαδημούλης έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας πως η απόφαση Ερντογάν να μετατρέψει την Αγία Σοφία σε τζαμί «θα πυροδοτήσει νέο γύρο εντάσεων και αντιπαραθέσεων και θα αποτελέσει έναν επιπρόσθετο λόγο αστάθειας στην περιοχή».

Ακολουθεί πλήρης η επιστολή (μεταφρασμένη στα ελληνικά):

Αξιότιμοι:

Πρόεδρε της Κομισιόν, Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν

Πρόεδρε του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ

Πρόεδρε του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Νταβίντ Σασόλι

Ύπατε Εκπρόσωπε Εξωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ζοζέπ Μπορέλ

Σας στέλνω την παρούσα επιστολή για να σας ενημερώσω σχετικά με την απαράδεκτη απόφαση που ελήφθη χθες 10 Ιουλίου από τον Τούρκο Πρόεδρο, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, να μετατρέψει την Αγία Σοφία, ένα μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, σε τζαμί.

Από το 1934, η Αγία Σοφία είναι μουσείο σύμφωνα με προεδρικό διάταγμα που υπέγραψε τότε ο Τούρκος Πρόεδρος Μουσταφά Κεμάλ και για δεκαετίας αποτελεί ένα εμβληματικό μνημείο ξεχωριστής αξίας, συμβολισμού και ομορφιάς για όλη την ανθρωπότητα. Η UNESCO έχει συμπεριλάβει από το 1985 την Αγία Σοφία στον κατάλογο των μνημείων παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.

Σύμφωνα με όσα ορίζει η Συνθήκη της UNESCO για την προστασία της παγκόσμιας και πολιτιστικής κληρονομιάς και την οποία έχει υπογράψει η Τουρκία, μετατροπές ή αλλαγές στη χρήση μνημείων δεν επιτρέπονται χωρίς την δική της συγκατάθεση και την σχετική αδειοδότηση από το Συμβούλιο Διατήρησης της UNESCO, μετά από σχετική γνωμοδότηση από την διακυβερνητική Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς, αφού έχει προηγηθεί επίσημο σχετικό αίτημα από την ενδιαφερόμενη χώρα. Η Τουρκία δεν υπέβαλε ποτέ τέτοιο αίτημα και δεν ακολούθησε την κατάλληλη διαδικασία.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με ψήφισμά του στις 13 Μαρτίου 2019 έχει αντιταχθεί σε οποιεσδήποτε προσπάθειες μετατροπής του μνημείου της Αγίας Σοφίας σε τζαμί.

Επιπλέον, η Αγία Σοφία έχει μια ιδιαίτερη ιστορική και θρησκευτική αξία και βαρύτητα για όλους τους χριστιανούς σε όλο τον κόσμο. Μια τέτοια απόφαση θα αποτελέσει άμεση πρόκληση, ακατάλληλη για κάθε χώρα που σέβεται τις διεθνείς της υποχρεώσεις. Επίσης θα υπονομεύσει τον δια-θρησκευτικό διάλογο, την ειρηνική συνύπαρξη και τον αμοιβαίο σεβασμό μεταξύ διαφορετικών θρησκευτικών ομάδων, αξίες που είναι σε παγκόσμιο και περιφερειακό επίπεδο ανεκτίμητες και απαραίτητες, λαμβάνοντας υπόψη το εύθραυστο πολιτικό περιβάλλον και την ασφάλεια στην περιοχή της Μεσογείου.

Σε συνέχεια της κατεπείγουσας ερώτησής μου προς την Επιτροπή στις 22 Ιουνίου σχετικά με το ίδιο θέμα, όταν οι προθέσεις των τουρκικών αρχών ήταν ήδη σαφείς, σας ζητώ να κινητοποιήσετε επειγόντως όλα τα πολιτικά μέσα για να αποτρέψετε αυτή την άνευ προηγούμενου και απαράδεκτη απόφαση του Τούρκου Προέδρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η οποία βλάπτει την παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά και θέτει σε κίνδυνο την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή.

Με εκτίμηση,

Δημήτρης Παπαδημούλης

Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και επικεφαλής της ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία

Ενόψει της εξέτασης στις 2 Ιουλίου από το τουρκικό Συμβούλιο της Επικρατείας του αιτήματος ακύρωσης του προεδρικού διατάγματος του Μουσταφά Κεμάλ που μετέτρεψε το 1934 την Αγία Σοφία σε μουσείο και με δεδομένο ότι ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, πρωτοστατεί σε αυτή την προσπάθεια, ο Δημ. Παπαδημούλης καλεί την Κομισιόν να πάρει θέση, ρωτώντας την ποιες «πρωτοβουλίες προτίθεται να αναλάβει ούτως ώστε να προστατευθεί ο ιστορικό-θρησκευτικός χαρακτήρας της Αγίας Σοφίας, παραμένοντας μουσείο, και να μην υλοποιηθεί αυτή η πρόθεση εκ μέρους της Τουρκίας».

Στην ερώτησή του ο επικεφαλής της ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία επισημαίνει το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με το οποίο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει αντιταχθεί σε οποιεσδήποτε προσπάθειες μετατροπής της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, καθώς και την Συνθήκη της UNESCO για την προστασία της παγκόσμιας πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς, σύμφωνα με την οποία οποιεσδήποτε μετατροπές σε μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO δεν επιτρέπονται χωρίς την δική της συγκατάθεση.

Ο Δημ. Παπαδημούλης κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, υπογραμμίζοντας πως η απόφαση Ερντογάν να μετατρέψει την Αγία Σοφία σε τζαμί «θα πυροδοτήσει νέο γύρο εντάσεων και αντιπαραθέσεων και θα αποτελέσει έναν επιπρόσθετο λόγο αστάθειας στην περιοχή».

Ακολουθεί η πλήρης ερώτηση προς την Κομισιόν:

Θέμα: Πρόθεση της τουρκικής κυβέρνησης να μετατρέψει την Αγία Σοφία σε τζαμί

Η Αγία Σοφία συμπεριλαμβάνεται στα Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO και αποτελεί μνημείο ξεχωριστής σημασίας για ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Στις 2 Ιουλίου το τουρκικό Συμβούλιο της Επικρατείας αναμένεται να εξετάσει το αίτημα ακύρωσης του προεδρικού διατάγματος του Μουσταφά Κεμάλ που μετέτρεψε το 1934 την Αγία Σοφία σε μουσείο, στο οποίο ο Πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, πρωτοστατεί.

Σύμφωνα με όσα ορίζει η Συνθήκη της UNESCO για την προστασία της παγκόσμιας και πολιτιστικής κληρονομιάς και την οποία έχει υπογράψει η Τουρκία, τέτοιου είδους μετατροπές δεν επιτρέπονται χωρίς την δική της συγκατάθεση και την σχετική αδειοδότηση από το Συμβούλιο Διατήρησης της UNESCO, μετά από σχετική γνωμοδότηση από την διακυβερνητική Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς, αφού έχει προηγηθεί επίσημο σχετικό αίτημα, το οποίο ποτέ δεν έχει γίνει από την πλευρά της Τουρκίας.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με ψήφισμά του στις 13 Μαρτίου 2019 έχει αντιταχθεί σε οποιεσδήποτε προσπάθειες μετατροπής του μνημείου σε τζαμί.

Είναι βέβαιο πως τυχόν προσπάθεια από την τουρκική κυβέρνηση να μετατρέψει την Αγία Σοφία σε τζαμί θα πυροδοτήσει νέο γύρο εντάσεων και αντιπαραθέσεων και θα αποτελέσει έναν επιπρόσθετο λόγο αστάθειας στην περιοχή.

Κατόπιν των ανωτέρω, ερωτάται η Επιτροπή:

– Ποιες πρωτοβουλίες προτίθεται να αναλάβει ούτως ώστε να προστατευθεί ο ιστορικο-θρησκευτικός χαρακτήρας της Αγίας Σοφίας, παραμένοντας μουσείο, και να μην υλοποιηθεί αυτή η πρόθεση εκ μέρους της Τουρκίας;